ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi için uluslararası şartları tanımlar. İnşaatta tehlikelerin belirlenmesini, risklerin kontrolünü, çalışanların katılımını, taşeron koordinasyonunu, acil durum hazırlığını ve kaza incelemesini sistemli hale getirir. 6331 sayılı Kanun'daki yasal yükümlülüklerin yerine geçmez; onların düzenli uygulanmasını sağlar.
ISO 45001 neyi düzenler?
ISO 45001, 2018'de yayımlanarak OHSAS 18001'in yerini aldı. Diğer yönetim sistemleriyle aynı ana başlık yapısını kullanır; farkı, odağın çalışanların sağlığı ve güvenliği olmasıdır. Standart, kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek için tehlikelerin sürekli belirlenmesini, risklerin bir kontrol hiyerarşisiyle azaltılmasını ve sonuçların ölçülmesini ister. 2024'te iklim değişikliğiyle ilgili küçük bir tadil yapıldı; kapsamlı revizyon çalışması sürüyor.
6331 sayılı Kanun ile ilişkisi
Türkiye'de inşaat işverenlerinin İSG yükümlülükleri ISO 45001'den değil, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ona bağlı yönetmeliklerden gelir: risk değerlendirmesi, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, eğitimler, acil durum planı, yapı işlerinde sağlık ve güvenlik planı gibi. ISO 45001 bu yükümlülüklerin yerine geçmez; ama yasal şartların listelenmesini, takvime bağlanmasını ve uyumun düzenli olarak değerlendirilmesini ister.
| Konu | Yasal zorunluluk (6331 ve yönetmelikler) | ISO 45001'in katkısı |
|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Zorunlu; belirli aralıklarla ve değişikliklerde yenilenir | Tehlike belirlemenin süreklilik kazanması, değişiklik yönetimi |
| Eğitim | Zorunlu; süre ve konular mevzuatta | Yetkinlik ihtiyacının işe göre belirlenmesi, etkinliğin ölçülmesi |
| Çalışan katılımı | Çalışan temsilcisi, koşullar sağlanıyorsa İSG kurulu | Danışma ve katılımın bütün süreçlere yayılması |
| Taşeronlar | Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu ve koordinasyon | Satınalma ve sözleşmeye İSG şartları, taşeron performansının izlenmesi |
| Kaza ve olaylar | Bildirim ve kayıt | Ramak kala dahil olay incelemesi, kök neden ve düzeltici faaliyet |
İnşaatta ISO 45001'in sahadaki karşılığı
- Yüksekte çalışma, iskele, kazı, kaldırma ve elektrik işleri için işe başlama izni ve kontrol listeleri (şantiyede İSG belgeleri).
- Her yeni iş kaleminde ve her taşeron girişinde risk değerlendirmesinin güncellenmesi (risk değerlendirmesi yönetmeliği).
- Kontrol hiyerarşisi: önce tehlikeyi ortadan kaldırmak (örneğin prefabrik elemanla yüksekte çalışmayı azaltmak), sonra mühendislik önlemi (korkuluk, güvenlik ağı), sonra idari önlem, en son kişisel koruyucu donanım.
- Ramak kala bildirimlerinin teşvik edilmesi ve düzenli değerlendirilmesi.
- Acil durum tatbikatları ve ilk yardım organizasyonu.
- Performans göstergeleri: kaza sıklığı, kayıp gün, ramak kala sayısı, denetim bulgularının kapanma süresi.
Kuruluma nereden başlanır?
- Mevcut risk değerlendirmesini, eğitim kayıtlarını, kaza ve ramak kala kayıtlarını toplayın; zaten yapılanı görün.
- Yasal şartlar listesini çıkarın; her şart için sorumluyu ve kontrol sıklığını belirleyin.
- Taşeron sözleşmelerine İSG şartlarını, belge teslim yükümlülüğünü ve denetim hakkını ekleyin.
- Şantiye bazında ölçülebilir hedefler koyun: örneğin denetim bulgularını belirli bir sürede kapatmak, ramak kala bildirimlerini artırmak.
- Çalışan temsilcileriyle düzenli toplantılar ve sahada kısa iş başı konuşmaları planlayın.
- İlk iç tetkiki ve yönetimin gözden geçirmesini yapın; bulguları düzeltici faaliyetle kapatın.
Belgelendirme
Süreç ISO 9001'dekine benzer: mevcut durum analizi, sistemin kurulması, kayıt birikimi, iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi ve akredite bir kuruluşun iki aşamalı denetimi. Denetçi şantiyede çalışanlarla görüşür ve kayıtların sahadaki uygulamayla örtüşüp örtüşmediğine bakar. ISO 9001 ve ISO 14001 ile birlikte entegre bir sistem olarak kurulabilir (ISO 9001).
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenin genel yükümlülükleri, risk değerlendirmesi, İSG hizmetleri
- ISO — ISO 45001 Occupational health and safety management systems 2018 baskısı ve 2024 tadili
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği sağlık ve güvenlik planı, koordinasyon
Sık sorulan sorular
Hayır. Risk değerlendirmesi, İSG profesyoneli görevlendirme, eğitim ve diğer yasal yükümlülükler belge olsun ya da olmasın aynen geçerlidir. ISO 45001 bunların düzenli uygulanmasını kolaylaştırır.
Hayır. OHSAS 18001 yerini ISO 45001'e bıraktı ve tanınan geçiş süresi sona erdi; belgelendirme artık ISO 45001'e göre yapılır.
Evet. Standart, dışarıdan alınan hizmetlerin ve alt yüklenicilerin İSG risklerinin de kontrol edilmesini ister; taşeron seçimi, sözleşme şartları ve sahadaki koordinasyon sistemin parçasıdır.
Bu sayfa standardın bilgilendirme amaçlı özetidir; standardın tam ve güncel metni Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edilir.