İnşaat genellikle çok tehlikeli sınıfta olduğundan işveren, çalışan sayısı ne olursa olsun A sınıfı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir; risk değerlendirmesi, acil durum planı ve sağlık ve güvenlik planı hazırlar. Her çalışanın sağlık raporu, İSG eğitimi ve mesleki eğitim belgesi dosyalanır; ekipman kontrol raporları, KKD zimmetleri ve kaza kayıtları denetimde istenir.
Şantiyede İSG neden bu kadar belge ister?
Bina inşaatı işleri, İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde genel olarak çok tehlikeli sınıftadır. Bu sınıf; uzmanın belge sınıfını, eğitim saatini, sağlık muayenesi aralığını ve risk değerlendirmesinin yenilenme süresini doğrudan belirler. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak işverenin yükümlülüğüdür ve dışarıdan hizmet almak bu sorumluluğu kaldırmaz (md. 4). Belgeler, bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin kanıtıdır: hem iş müfettişi denetiminde hem de bir kazadan sonra yapılan incelemede ilk istenen şey dosyadır.
Şantiye açılırken hazırlanacak belgeler
| Belge / yükümlülük | Dayanak | Ne zaman, kimde? |
|---|---|---|
| Yapı işine ilişkin bildirim ve şantiye levhası | Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği md. 8 | İş 30 iş gününden uzun sürecek ve sürekli 20'den fazla çalışan olacaksa ya da iş 500 yevmiyeyi aşacaksa, başlamadan önce Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne |
| Sağlık ve güvenlik planı | Aynı yönetmelik md. 8 | Yapı işine başlamadan önce; işveren veya proje sorumlusu hazırlar |
| Sağlık ve güvenlik koordinatörü | Aynı yönetmelik md. 8 | Aynı alanda birden fazla işveren veya alt işveren varsa |
| İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sözleşmeleri | 6331 md. 6 | İSG-KATİP üzerinden; çok tehlikeli sınıfta uzmanın A sınıfı belgesi olmalı |
| Diğer sağlık personeli | 6331 md. 6 | Çok tehlikeli sınıfta 10 ve daha fazla çalışan varsa (tam süreli hekim yoksa) |
| Risk değerlendirmesi raporu | 6331 md. 10 | İş başlamadan; en geç 2 yılda bir ve değişikliklerde yenilenir |
| Acil durum planı ve ekipler | 6331 md. 11; Acil Durumlar Yönetmeliği | En geç 2 yılda bir yenileme, yılda en az bir tatbikat; söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için her 30 çalışana kadar en az bir destek elemanı |
| Çalışan temsilcisi | 6331 md. 20 | 2–50 çalışanda bir, 51–100 çalışanda iki temsilci |
| Onaylı defter | İSG profesyonellerine ilişkin yönetmelikler | Uzman ve hekimin tespit ve önerileri yazılır, işveren görür |
Plan ve risk değerlendirmesinin ayrıntıları için Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği ve Şantiye Risk Değerlendirmesi sayfalarına bakın.
İSG profesyonelleri ne kadar süre çalışmalı?
| Görevli | Çok tehlikeli sınıfta asgari süre | Tam gün zorunluluğu |
|---|---|---|
| İş güvenliği uzmanı (A sınıfı) | Çalışan başına ayda 40 dakika | 250 ve üzeri çalışanda her 250 çalışan için bir tam gün uzman |
| İşyeri hekimi | Çalışan başına ayda 15 dakika | 750 ve üzeri çalışanda her 750 çalışan için bir tam gün hekim |
| Diğer sağlık personeli | 10–49 çalışanda 10, 50–249 çalışanda 15, 250 ve üzerinde 20 dakika | Tam süreli hekim görevliyse gerekmez |
Örnek: ortalama 90 kişinin çalıştığı bir şantiyede uzman için ayda en az 90 × 40 = 3.600 dakika (60 saat), hekim için 90 × 15 = 1.350 dakika (22,5 saat), diğer sağlık personeli için yine 22,5 saat gerekir. Çalışan sayısı iş aşamasına göre değiştiğinden sözleşme sürelerini her ay gerçek sayıya göre gözden geçirin.
Her çalışan için kişisel dosyada neler olmalı?
- İşe giriş sağlık raporu: tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan kimse çalıştırılamaz (6331 md. 15). Periyodik muayene çok tehlikeli işlerde en geç yılda bir yapılır.
- İşe başlama eğitimi tutanağı: 2 Nisan 2026'da yürürlüğe giren eğitim yönetmeliğine göre fiilen çalışmaya başlamadan önce, uygulamalı ve yüz yüze, en az iki saat verilir.
- Temel İSG eğitimi belgesi: çok tehlikeli işyerlerinde en az 16 ders saati; yılda en az bir kez tekrarlanır.
- Mesleki eğitim belgesi: mesleki eğitim zorunluluğu olan işlerde belgesini gösteremeyen çalıştırılamaz (6331 md. 17); ustalık belgesi veya ilgili mesleki yeterlilik belgesi.
- KKD zimmet tutanağı: baret, iş ayakkabısı, eldiven, gözlük, tam vücut kemeri; verilen tarih ve imza.
- Görev belgeleri: ilkyardım sertifikası, acil durum ekip eğitimi, vinç ve iş makinesi operatör belgeleri.
Taşeron çalışanları için aynı dosyayı alt işverenden isteyin; başka işyerinden gelen çalışan, işin risklerine ilişkin eğitim aldığını belgelemeden tehlikeli ve çok tehlikeli işyerinde işe başlatılamaz.
İş ekipmanı ve tesisat kontrol raporları
| Ekipman | Standardında süre yoksa en geç |
|---|---|
| Yapı iskeleleri | 6 ay |
| Kule vinç, mobil vinç ve diğer krenler | 1 yıl |
| İnşaat asansörü, sütunlu çalışma platformu, asma iskele | 1 yıl |
| Seyyar iskele kuleleri, beton pompası | 1 yıl |
| Elektrik tesisatı ve topraklama | 1 yıl |
Kontroller yetkili kişilerce yapılır; raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur ve hizmetten önce İSG-KATİP'te sözleşme düzenlenir. İlk kurulumdan, yükseltme ve değişikliklerden, kaza veya doğa olaylarından sonra kontrol yenilenir. Ayrıntılar: İş Ekipmanları Yönetmeliği.
İSG kurulu ne zaman kurulur?
50 veya daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren İSG kurulu oluşturur (6331 md. 22). Altı aydan uzun asıl işveren-alt işveren ilişkisinde: ikisi de kurul kurduysa koordinasyonu asıl işveren sağlar; yalnız biri kurduysa diğeri o kurula yetkili temsilci atar; ikisi de tek başına yükümlü değilse ama toplam çalışan sayısı 50'yi aşıyorsa birlikte tek kurul kurulur. Kurulun başkanı işveren veya vekili, sekreteri iş güvenliği uzmanıdır. Çok tehlikeli işyerlerinde kurul ayda en az bir kez toplanır ve kararlar imzalı tutanakla kayda geçer.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 4 işverenin yükümlülüğü · md. 6 İSG hizmetleri · md. 10 risk değerlendirmesi · md. 11 acil durum · md. 15 sağlık gözetimi · md. 17 eğitim · md. 20 temsilci · md. 22 kurul
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği RG 05.10.2013 / 28786 · md. 8 koordinatör, sağlık ve güvenlik planı, bildirim · Ek-4 asgari şartlar (yüksekte çalışma, çatı işleri) · Ek-5 iş ekipmanları
- İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik RG 29.12.2012 / 28512 · md. 12 çalışma süreleri
- İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik RG 20.07.2013 / 28713 · md. 12 ve 19 çalışma süreleri, periyodik muayene aralıkları
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik RG 02.04.2026 / 33212 · md. 7 işe başlama eğitimi · md. 13–14 süre ve tekrar
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik RG 18.06.2013 / 28681 · destek elemanı sayıları, tatbikat ve yenileme
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği RG 25.04.2013 / 28628 · md. 7 periyodik kontrol · Ek-II 4.1 yüksekte geçici işler, 4.3 iskeleler · Ek-III kontrol periyotları
Sık sorulan sorular
Evet. Çalışan sayısından bağımsız olarak iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmelidir. İnşaat işleri genellikle çok tehlikeli sınıfta olduğu için uzmanın A sınıfı belgesi olmalıdır.
2 Nisan 2026'da yürürlüğe giren yönetmeliğe göre çok tehlikeli işyerlerinde temel eğitim en az 16 ders saatidir ve yılda bir tekrarlanır. İşe başlamadan önce ayrıca en az iki saatlik uygulamalı işe başlama eğitimi verilir.
İş 30 iş gününden uzun sürecek ve sürekli 20'den fazla çalışan olacaksa ya da iş 500 yevmiyeyi aşacaksa, başlamadan önce il müdürlüğüne yapı işi bildirimi verilir. Bildirimdeki bilgileri içeren levha şantiyede görünür bir yere asılır.
50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurulur. Asıl işveren ile alt işverenin toplam çalışanı 50'yi aşıyorsa birlikte kurul oluşturulabilir.
Çok tehlikeli işlerde periyodik muayene en geç yılda bir yapılır. İşyeri hekimi gerekli görürse bu süreyi kısaltabilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.