İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, şantiyede kullanılan vinç, iskele, kaldırma platformu, elektrik ve topraklama tesisatı gibi ekipmanların seçimini, kullanımını ve periyodik kontrollerini düzenler. Kontroller Ek-III'te sayılan yetkili kişilerce, İSG-KATİP üzerinden yapılan sözleşmeyle yapılır; Aralık 2025'te yenilenen Ek-III'e göre yapı iskelelerinde azami kontrol süresi altı aydır.
Yönetmelik neyi düzenler?
Yönetmelik 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; aralarında 2017, 2022 ve 2024 değişikliklerinin de bulunduğu birçok düzenlemeden sonra en son 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de değiştirildi. Son değişiklikle periyodik kontrol tablolarını içeren Ek-III tümüyle yenilendi, periyodik kontrol kayıtlarının izlendiği EKİPNET modülü ve Bakanlıkça yetkilendirilen ekipman muayene kuruluşu kavramı getirildi. Amaç, iş ekipmanının kullanımında uyulacak asgari sağlık ve güvenlik şartlarını belirlemektir. Ekipmanın kiralık olması veya geçici süreyle kullanılması işverenin yükümlülüklerini değiştirmez (md. 5).
İşverenin yükümlülükleri
- Ekipmanı işe ve şantiye koşullarına uygun seçmek, kullanımının ek bir tehlike yaratmamasını ve riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesini sağlamak (md. 5).
- Ekipmanın Ek-I'deki asgari gereklere uygun olmasını sağlamak; bakımını ve periyodik kontrollerini yaptırmak; kullanımda Ek-II'deki kurallara uymak (md. 6).
- Önemli bakım ve onarımlardan sonra ilave önlemleri almak. Kaldırma ekipmanında taşıyıcı konstrüksiyon veya yük kolunda kaynak ve kesme işlemleri, elektrik tesisatında kolon kesiti değişikliği ya da en az %20 güç değişikliği önemli bakım ve onarım sayılır (md. 6/A).
- Özel risk taşıyan ekipmanı yalnız bu iş için görevlendirilenlere kullandırmak (md. 8); Türkçe kullanım kılavuzuna dayanan yazılı talimatı ekipmanın yanında bulundurmak (md. 10) ve kullanıcıya önceden eğitim vermek (md. 11).
Periyodik kontrol ne zaman ve kim tarafından yapılır?
Ek-III'teki tablolarda yer alan ekipmanlar periyodik kontrole tabidir (md. 7). Kontrol, tablodaki azami süreler içinde düzenli olarak ve ayrıca şu durumlarda yapılır:
- Güvenliği kuruluma bağlı ekipmanda kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce,
- Önemli bakım ve onarımdan sonra,
- Sabit ekipmanın her yer değişikliğinde,
- İskele, sütunlu çalışma platformu ve kule krende ilk kurulumdan sonra ve her yükseltme ya da değişiklikten sonra,
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklindeki değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra.
Kontrolü, Ek-III'te ekipman türüne göre nitelikleri sayılan ve EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişiler yapar; örneğin kaldırma ekipmanlarında makine mühendisi ve ilgili teknik meslek mensupları, iskelelerde inşaat ve makine mühendisleri, elektrik tesisatında elektrik mühendisleri. Kontrolden en geç bir gün önce işveren ile kontrolü yapacak kişi arasında İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun sözleşme yapılıp onaylanır; sözleşme olmadan düzenlenen rapor geçersizdir. Raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur; sonuçlar ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak saklanır. İşletme dışında kullanılan seyyar ekipmanın yanında son periyodik kontrol raporu bulunmalıdır.
Şantiyede sık kullanılan ekipmanlar için azami süreler
| Ekipman | Azami kontrol süresi (Ek-III) | Kontrol kriteri |
|---|---|---|
| Krenler (kule, mobil, köprülü vb.) | 1 yıl | İlgili TS EN standartları, örneğin kule krenler için TS EN 14439 |
| Vinçler ve kaldırma teçhizatları | 1 yıl | TS EN 14492-1 ve ilgili standartlar |
| İnsan ve malzeme taşıyan inşaat asansörleri | 1 yıl | TS EN 12159 ve ilgili standartlar |
| Mobil yükseltilebilir iş platformları | 1 yıl | TS EN 280 |
| Yapı iskeleleri | 6 ay | TS EN 12810, TS EN 12811-1, ahşap iskelede TS 13662 ve Ek-II'nin 4. maddesi |
| Seyyar iskeleler (mobil erişim ve çalışma kuleleri) | 1 yıl | TS EN 1004-1 |
| Sapan, kıskaç gibi kaldırma aksesuarları | 1 yıl | İlgili TS EN standartları |
| Elektrik ve topraklama tesisatı | 1 yıl | Topraklama ve kuvvetli akım yönetmelikleri |
Süreler, ilgili standart daha kısa bir süre öngörmüyorsa geçerli olan üst sınırlardır. Kaldırma ekipmanlarında her kontrolde işletme kapasitesiyle yük testi yapılır; en geç üç yılda bir ve her önemli bakım ve onarımdan sonra ise kaldırma kapasitesi ile Ek-III'teki katsayılara göre belirlenen yükle test tekrarlanır; iskelelerin taşıyabileceği azami yük üzerlerinde görünür şekilde işaretlenir.
İskele kullanımında özel kurallar
Ek-II'nin 4.3 bölümüne göre sağlamlık hesabı olmayan veya standart dışı kurulan iskele, hesap yapılmadan kullanılamaz. Yapı işlerinde iskelenin kurma, kullanma ve sökme planını inşaat mühendisi hazırlar; kurma, sökme ve önemli değişiklikler görevli inşaat mühendisinin gözetiminde ve bu konuda eğitim almış çalışanlarca yapılır. Kullanıma hazır olmayan bölümler uyarı işaretleriyle belirtilir ve bu bölgeye giriş fiziksel olarak engellenir; tekerlekli iskelelerin çalışma sırasında kendiliğinden hareket etmesi önlenir. Sahadaki uygulama için iskele güvenliği kılavuzuna, şantiyeye özgü diğer kurallar için Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği RG 25.04.2013 / 28628; son değişiklik RG 23.12.2025 / 33116 (Ek-III yenilendi)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 30 yönetmeliklerin dayanağı
- İSG-KATİP ve EKİPNET periyodik kontrol sözleşmeleri ve kayıtları
Sık sorulan sorular
Aralık 2025'te yenilenen Ek-III'e göre yapı iskelelerinde, standartta daha kısa bir süre yoksa periyodik kontrol en geç altı ayda bir yapılır. Ayrıca ilk kurulumdan ve her yükseltme veya değişiklikten sonra kontrol şarttır.
Krenler için azami süre, standartta aksi yoksa bir yıldır. Kule kren ilk kurulumdan sonra ve her yükseltmeden sonra da ayrıca kontrol edilir.
Ek-III'te ekipman türüne göre nitelikleri sayılan ve EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişiler yapar. Kontrolden önce işverenle İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılması gerekir; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Ekipmanın kiralık olması işverenin yükümlülüğünü kaldırmaz (md. 5). Şantiyede kullanılan seyyar ekipmanın yanında son periyodik kontrol raporunun bulunması gerekir.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.