Güvenli iskele, standartlara uygun ve yük sınıfı işe göre seçilmiş sistemle kurulur. Kurma, kullanma ve sökme planını inşaat mühendisi hazırlar; kurulum onun gözetiminde eğitimli ekiple yapılır. Her çalışma katında ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası bulunur; iskele kullanılmadan önce kontrol edilir ve periyodik kontrolü en geç altı ayda bir yapılır.
Şantiyede hangi iskele türleri kullanılır?
| İskele türü | Tipik kullanım | Özel risk |
|---|---|---|
| Ön yapımlı cephe iskelesi (çerçeve veya modüler) | Dış cephe sıvası, mantolama, boya, doğrama | Yapıya bağlantı (ankraj) eksikliği; file veya branda ile kaplanınca rüzgâr yükünün artması |
| Seyyar iskele kulesi | İç mekân tavan, tesisat ve boya işleri | Üzerinde çalışan varken itilmesi, frensiz tekerlek, devrilme |
| Asma iskele (asılı erişim donanımı) | Yüksek cephe, cam ve bakım işleri | Halat, fren ve motor arızası; her gün işe başlamadan kontrol gerekir |
| Kalıp taşıyıcı iskeleler | Döşeme ve kiriş kalıpları | Beton yüküyle çökme; statik hesap ve döküm öncesi kontrol (Beton Dökümü Öncesi Kontrol Listesi) |
Kurulumdan önce: seçim, yük ve plan
- Standart: çelik ve alüminyum cephe iskelelerinde TS EN 12810 ve TS EN 12811 serisi, ahşap iskelelerde TS 13662 esas alınır. Farklı markaların parçalarını karıştırarak kurulan, belgesi olmayan sistemlerden kaçının.
- Yük sınıfı: iskelenin bir bölmesine binecek yükü işe başlamadan hesaplayın. Örnek: 2,5 m × 1,0 m bir bölmede iki usta (180 kg), tuğla ve harç (120 kg) ve aletler (20 kg) toplam 320 kg, yani yaklaşık 3,2 kN eder; 3,2 ÷ 2,5 = 1,28 kN/m². Bu değer 0,75 kN/m² taşıyan 1. sınıfı aşar, 1,5 kN/m² taşıyan 2. sınıfa sığar ama pay azdır. Malzeme istifi arttıkça sınır aşılacağı için bu işte 2,0 kN/m² taşıyan 3. sınıf daha güvenli bir seçimdir.
- Kurma, kullanma ve sökme planı: iskelenin karmaşıklığına göre yapı işlerinde inşaat mühendisince hazırlanır; plan standart bir form şeklinde de olabilir. Alışılmış düzenin dışındaki kurulumlarda sağlamlık ve dayanıklılık hesabı yapılmadan iskele kullanılamaz (İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II 4.3).
- Zemin: düzeltilmiş ve yükü taşıyabilen zemin, taban plakası ve altlık. Kazı kenarına yakın kurulumda önce şev veya iksa önlemi.
- Enerji hattı: hava hattına yakın iskelede hattın enerjisinin kesilmesi, hattın taşınması ya da yalıtkan bariyer; uzun malzemelerin ve rüzgârın hattı yaklaştırabileceğini hesaba katın.
Kurulum ve söküm sırasında uyulacak kurallar
- Kurma, sökme ve önemli değişiklikler görevli inşaat mühendisinin gözetiminde, bu iş için eğitim almış çalışanlarca yapılır; ekibe plan ve talimatlar verilir.
- Henüz kullanıma hazır olmayan bölümler uyarı işaretleriyle işaretlenir ve bu bölümlere girişler fiziksel olarak engellenir.
- Montajda düşmeye karşı önce toplu koruma (montaj güvenlik korkuluğu) tercih edilir; yapılamıyorsa tam vücut kemeri, üreticinin gösterdiği bağlantı noktasına takılır.
- Parçalar elden ele fırlatılmaz; makara, vinç veya malzeme asansörüyle taşınır.
- Söküm kurulumun ters sırasıyla yukarıdan aşağı yapılır; çaprazlar ve yapı bağlantıları, üstteki katlar sökülmeden alınmaz.
Vardiya başında sorulacak üç soru
Uzun formlar sahada çoğu zaman göz ucuyla doldurulur. Ekip başına her sabah üç soruyu sorun ve “hayır” cevabı alınan iskeleye kimseyi çıkarmayın:
| Soru | Bakılacak yer | Tipik kusur |
|---|---|---|
| İskele sağlam ayakta mı? | Taban plakaları ve altlıklar, dikmeler, çaprazlar, yapıya bağlantılar | Yağmurdan sonra oturan altlık, gece sökülmüş bağlantı, eğilmiş dikme |
| Üzerinde güvenle durulabilir mi? | Platformların tam döşenmesi, ana ve ara korkuluk, topuk levhası, cepheye mesafe, iç merdiven | Bir işi bitiren ekibin söküp yerine koymadığı korkuluk, eksik platform yerine konmuş kalas |
| Çevresi ve yükü güvenli mi? | Azami yük işareti ve istif miktarı, alttaki yaya geçidi, araç yolu, aydınlatma | Platformda üst üste yığılmış tuğla paletleri, korumasız giriş kapısı önü |
Uygulamada kontrolü yapan ehil kişi sonucu iskele girişine asılan bir etiketle gösterir: yeşil kullanılabilir, kırmızı kullanılamaz. Etiketin üzerinde kontrol tarihi ve imza bulunmalıdır.
İskele kontrolü ne zaman ve kim tarafından yapılır?
- İlk kullanımdan önce: kurulum bittikten sonra; ayrıca her yükseltme ve önemli değişiklikten sonra.
- Periyodik: standardında başka süre yoksa yapı iskelelerinde en geç 6 ayda bir, seyyar iskele kulelerinde ve asma iskelelerde yılda bir (İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III). Periyodik kontrolü inşaat veya makine mühendisi, ilgili bölüm mezunu teknik öğretmen ya da inşaat teknikeri yapar; raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur.
- Olağan dışı durumlardan sonra: fırtına, şiddetli yağış, deprem, araç çarpması ya da uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek olaylardan sonra yeniden.
- Her vardiya başında: ekip başı yukarıdaki üç soruyla gözle kontrol yapar.
Kontrol kayıtlarını ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak saklayın. İskele, taşıyabileceği azami yük görünecek şekilde işaretlenmelidir. Yükseklikte çalışmanın diğer önlemleri için Yüksekte Çalışma ve Düşme Önleme, mevzuat ayrıntıları için İş Ekipmanları Yönetmeliği sayfasına bakın.
Sahada en sık görülen iskele hataları
- Sıva veya boya için korkuluk sökmek ve geri takmamak: koruma geçici olarak kaldırılırsa aynı korumayı sağlayan önlem alınmadan çalışılmaz.
- Eksik platformu gelişigüzel kalaslarla tamamlamak.
- Cephe kaplaması bitmeden yapı bağlantılarını sökmek.
- Seyyar iskeleyi üzerinde biri varken itmek.
- Rüzgâr uyarısında brandayı açık bırakmak.
Kaynaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği RG 25.04.2013 / 28628 · md. 7 periyodik kontrol · Ek-II 4.1 yüksekte geçici işler, 4.3 iskeleler · Ek-III kontrol periyotları
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği RG 05.10.2013 / 28786 · md. 8 koordinatör, sağlık ve güvenlik planı, bildirim · Ek-4 asgari şartlar (yüksekte çalışma, çatı işleri) · Ek-5 iş ekipmanları
- ÇSGB – Cephe İskelelerinde Güvenli Çalışma Rehberi İSG Genel Müdürlüğü, 2018 (revizyon 2024); yük sınıfları ve kontrol formu
Sık sorulan sorular
Yapı işlerinde kurma, kullanma ve sökme planı inşaat mühendisi tarafından hazırlanır. Kurulum ve söküm de görevli inşaat mühendisinin gözetiminde, eğitimli çalışanlarca yapılır.
Standardında başka süre yoksa yapı iskelelerinde en geç 6 ayda bir, seyyar iskele kulelerinde yılda bir yapılır. İlk kurulumdan, değişikliklerden ve olumsuz hava olaylarından sonra da kontrol gerekir.
Her çalışma katında platformdan itibaren ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası bulunmalıdır. Korkuluk bir iş için geçici sökülürse eşdeğer koruma sağlanmadan çalışılmaz.
Hayır. Seyyar iskele kuleleri üzerinde çalışan varken hareket ettirilmez; tekerlekler frenli, ekipman dik ve platform düz olmalıdır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.