Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, şantiyelere özgü kuralları koyar: aynı alanda birden fazla işveren varsa sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir, işe başlamadan sağlık ve güvenlik planı hazırlanır, büyük işlerde il müdürlüğüne ön bildirim yapılır ve korkuluk, iskele, elektrik gibi asgari şartlar sağlanır. RG 05.10.2013 / 28786.
Yönetmeliğin kapsamı
Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanılarak ve Avrupa Birliği'nin 92/57/AET sayılı geçici veya hareketli şantiyeler yönergesine uyumlu olarak hazırlandı; 05.10.2013 tarihli ve 28786 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanıp 2003 tarihli eski yönetmeliğin yerini aldı. Ek-1'deki listeye göre kazı, hafriyat, bina ve yol inşası, montaj, tadilat, onarım, söküm, yıkım, bakım ve boyama gibi işler yapı işi sayılır. 31.12.2018 tarihli değişiklikle (RG 30642, 4. mükerrer) atıkların uygun yöntem ve ekipmanla uzaklaştırılması yükümlülüğü ile iş ekipmanlarına ilişkin Ek-5 eklendi.
İşveren ve diğer kişilerin yükümlülükleri
İşveren, Kanunun 4. maddesindeki genel yükümlülüklere ek olarak şantiyede şunları sağlar (md. 5): alanın düzenli ve temiz tutulması, çalışma yerlerine ulaşım ile araç ve yaya yollarının belirlenmesi, malzemenin güvenli taşınması ve istifi, tesis ve ekipmanın kullanımdan önce ve düzenli aralıklarla kontrolü, tehlikeli maddeler için ayrı depolama, atıkların uzaklaştırılması, iş sürelerinin şantiyenin durumuna göre yeniden planlanması, alt işverenler arasında iş birliği ve uygun kişisel koruyucu donanımın kullanılması.
İşveren yükümlülükleri bizzat ya da atayacağı proje sorumlusu eliyle yerine getirebilir; koordinatör atanması işverenin ve alt işverenlerin sorumluluğunu kaldırmaz (md. 6). Kendi nam ve hesabına çalışan ustalar da koordinatörün talimatlarına uymak zorundadır (md. 7).
Sağlık ve güvenlik koordinatörü ve planı
Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunduğunda işveren ya da proje sorumlusu bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirir (md. 8). Tek işverenli bir işte, ön bildirim gerektirmiyorsa ve Ek-2'de sayılan özel riskler (batma, gömülme veya yüksekten düşme riski yüksek işler, yüksek gerilim hatları yakınındaki işler, tünel ve kuyu işleri, patlayıcı kullanımı, ağır prefabrik elemanların montajı gibi) yoksa koordinatör atanmayabilir.
| Belge | Ne zaman? | Kim hazırlar? |
|---|---|---|
| Sağlık ve güvenlik planı | Yapı işine başlamadan önce, projenin hazırlık aşamasında; iş ilerledikçe güncellenir | İşveren veya proje sorumlusu; koordinatör varsa onun eliyle (md. 8, 10, 11) |
| Sağlık ve güvenlik dosyası | Proje süresince; sonraki bakım, tadilat ve yıkım işleri için bilgi içerir | Koordinatör (md. 10) |
| Ön bildirim (Ek-3) | Yapı işine başlamadan önce | İşveren veya proje sorumlusu; Bakanlığın il müdürlüğüne verilir (md. 8/4) |
| Bilgi levhası | Bildirimden sonra, şantiyede görünür bir yerde | İşveren; bilgiler değiştikçe güncellenir (md. 8/5) |
Koordinatör uygulama aşamasında iş programındaki eş zamanlı ve ardışık işlerin güvenliğini koordine eder, planı ve dosyayı günceller, şantiyeye izinsiz girişi önleyecek düzenlemeleri yaptırır (md. 11).
Ön bildirim ne zaman zorunludur?
İşin otuz iş gününden fazla süreceği ve sürekli olarak yirmiden fazla kişinin çalışacağı ya da işin toplamda beş yüz yevmiyeden fazla çalışma gerektirdiği durumlarda, işe başlamadan önce Ek-3'teki bilgilerle bildirim yapılır (md. 8/4). Bildirimde şantiyenin açık adresi, işveren ve proje sorumlusu, koordinatörler, işin türü ve süresi, alt işverenler gibi bilgiler yer alır. Örnek: on dört ay sürecek, ortalama otuz beş işçinin çalışacağı ve dört taşeronun bulunduğu iki bloklu bir konut projesinde hem ön bildirim hem koordinatör görevlendirmesi zorunludur.
Ek-4 ve Ek-5: şantiyede asgari şartlar
- Korkuluklar: platformdan en az bir metre yükseklikte ve herhangi bir yönden gelecek en az 125 kg yüke dayanıklı ana korkuluk, en az 15 cm topuk levhası ve açıklığı 47 cm'yi geçmeyecek şekilde ara korkuluk bulunur.
- Boşluklar ve ağlar: döşeme, şaft ve merdiven boşlukları kapatılır veya korunur; güvenlik ağları TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2'ye uygun olmalıdır.
- Düşen cisimler: çalışanlar öncelikle toplu önlemlerle korunur, tehlikeli bölgelere giriş engellenir, baret kullanılır; malzeme hiçbir yükseklikten doğrudan aşağı atılmaz, moloz için kaydırak gibi güvenli yöntemler seçilir.
- Elektrik: ana ve tali panolarda kaçak akım rölesi bulunur, panolar kilitli tutulur, açık uçlu kabloyla bağlantı yapılmaz, elektrikli ekipmanın gövde topraklaması yapılır.
- Ek-5 ekipmanları: prefabrik iskeleler, geçici kenar koruma sistemleri, sütunlu çalışma platformları, güvenlik ağları ve yaşam hatları için standartlara uygunluk aranır; örneğin prefabrik cephe iskelelerinde TS EN 12810-1 uygunluk belgesi istenir.
Uygulama ayrıntıları için iskele güvenliği ve yüksekte çalışma kılavuzlarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği RG 05.10.2013 / 28786; değişiklik RG 31.12.2018 / 30642 (4. mükerrer)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 23 koordinasyon · md. 30 yönetmeliklerin dayanağı
- Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Planı Rehberi İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
Sık sorulan sorular
Evet. Yönetmeliğin 8. maddesine göre işveren veya proje sorumlusu, yapı işine başlamadan önce sağlık ve güvenlik planını hazırlar ya da hazırlatır; plan iş ilerledikçe güncellenir.
Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunduğunda görevlendirilir. Tek işverenli bir işte ön bildirim gerekmiyorsa ve Ek-2'deki özel riskler yoksa koordinatör atanmayabilir.
İş otuz iş gününden uzun sürecek ve sürekli yirmiden fazla kişi çalışacaksa ya da beş yüz yevmiyeyi aşacaksa, işe başlamadan Ek-3'teki bilgilerle Bakanlığın ilgili il müdürlüğüne yapılır.
Ek-4'e göre ana korkuluk platformdan en az bir metre yükseklikte olmalı ve en az 125 kg yüke dayanmalıdır; en az 15 cm topuk levhası ve açıklığı 47 cm'yi aşmayan ara korkuluk da gerekir.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.