Isı yalıtım levhaları malzemesine göre ayrı TS EN standartlarına tabidir: EPS için TS EN 13163, XPS için TS EN 13164, taş yünü ve cam yünü için TS EN 13162, poliüretan için TS EN 13165. Seçimde ısı iletkenliği, basınç dayanımı, su emme ve yangın tepki sınıfı birlikte değerlendirilir; değerler ürünün performans beyanında yazar.
Hangi malzeme hangi standarda tabi?
| Malzeme | Kısaltma | Ürün standardı | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Genleştirilmiş polistiren | EPS | TS EN 13163 | Dış cephe mantolama, iç yalıtım |
| Ekstrüde polistiren | XPS | TS EN 13164 | Temel ve bodrum perdeleri, teras ve ters çatı, döşeme altı |
| Mineral yün (taş yünü, cam yünü) | MW | TS EN 13162 | Yüksek binalarda cephe, çatı arası, yangın ve ses yalıtımı |
| Poliüretan / poliizosiyanürat | PUR / PIR | TS EN 13165 | Sandviç panel, çatı, soğuk oda |
Bu standartlar fabrikada üretilen levha ve şiltelerin hangi özelliklerinin nasıl ölçülüp beyan edileceğini belirler. Ürün, ilgili standarda göre CE işareti ve performans beyanı (DoP) ile piyasaya arz edilir (yapı malzemeleri yönetmeliği).
Performans beyanında hangi değerlere bakılır?
- Isı iletkenliği (λD, W/mK): değer küçüldükçe malzeme daha iyi yalıtır. EPS, XPS ve mineral yün ürünlerinde beyan değerleri çoğunlukla 0,030–0,040 W/mK civarındadır, PUR/PIR ürünlerde daha düşüktür; aynı kalınlıkta daha düşük λ, daha düşük U değeri demektir.
- Basınç dayanımı (CS(10) sınıfı): %10 deformasyondaki basınç gerilmesi (kPa). Döşeme altı, teras ve otopark gibi yük gelen yerlerde belirleyicidir.
- Su emme (WS, WL sınıfları): toprakla ve suyla temas eden uygulamalarda önemlidir.
- Yüzeye dik çekme dayanımı (TR): mantolamada levhanın duvardan ayrılmaya karşı direnci.
- Boyutsal kararlılık ve kalınlık toleransı: derzlerin açılmaması ve hesaplanan kalınlığın gerçekten uygulanması için.
- Yangın tepki sınıfı (TS EN 13501-1): A1'den F'ye kadar. Taş yünü ürünler genellikle A1 (hiç yanmaz) sınıfındadır; EPS ve XPS ürünler çoğunlukla E sınıfında beyan edilir.
EPS mi, XPS mi, taş yünü mü?
| Ölçüt | EPS | XPS | Taş yünü |
|---|---|---|---|
| Basınç dayanımı | Düşük–orta | Yüksek | Ürüne göre değişir |
| Su ve nem | Su emebilir | Kapalı gözenekli, çok az su emer | Suya karşı korunmalıdır |
| Buhar geçirgenliği | Orta | Düşük | Yüksek |
| Yangın tepkisi | Çoğunlukla E | Çoğunlukla E | Genellikle A1 |
| Tipik yeri | Alçak ve orta yükseklikte cephe | Toprak altı, teras, döşeme altı | Yüksek bina cephesi, çatı, yangın bölmeleri |
Tablo genel eğilimi gösterir; kesin değerler her ürünün kendi performans beyanındadır. Grafit katkılı gri EPS, ısı iletkenliği daha düşük olduğu için aynı yalıtım değerine daha ince levhayla ulaşır.
Yangın yönetmeliği cephe seçimini nasıl etkiler?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, dış cephe malzemesini bina yüksekliğine bağlar (md. 27). Yüksekliği 28,50 m'yi aşan binalarda dış cephenin zor yanıcı malzemeden olması gerekir; bu, çoğu durumda cephe yalıtımında taş yünü gibi yanmaz ürünlere yönelmek demektir. Daha alçak binalarda cephe en az zor alevlenici olmalı ve mantolama sistemi bir bütün olarak akredite laboratuvarca belgelendirilmiş olmalıdır. Bu binalarda zemin üstündeki ilk 1,5 m hiç yanmaz malzemeyle kaplanır; yüksekliği 6,50 m'yi aşan binalarda pencere gibi boşlukların yanlarında en az 15 cm, üstünde en az 30 cm genişliğinde hiç yanmaz şeritler (yangın bariyeri) yapılır.
Sahada malzeme kabulü
- Levha etiketindeki ürün standardını, kalınlığı, λD değerini ve diğer beyan kodlarını ısı yalıtım projesiyle karşılaştırın.
- Mantolamada yapıştırıcı, levha, dübel, file ve sıvanın aynı sistem belgesinin parçası olduğunu kontrol edin; farklı markaların karıştırılması sistem belgesini geçersiz kılabilir.
- Levhaları güneş ve yağmurdan koruyarak depolayın; uzun süre güneşte kalan EPS'in yüzeyi bozulur.
- Kalınlığı rastgele seçilen levhalardan ölçün; eksik kalınlık ısı hesabını doğrudan bozar.
Kalınlık hesabı için TS 825, uygulama adımları için mantolama uygulaması sayfalarına bakın.
Kaynaklar
- TSE — TS EN 13163, TS EN 13164, TS EN 13162, TS EN 13165 fabrika yapımı ısı yalıtım ürünleri: EPS, XPS, mineral yün, PUR/PIR
- TSE — TS EN 13501-1 Yapı malzemeleri ve yapı elemanlarının yangın sınıflandırması yangın tepki sınıfları A1 – F
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 27 cepheler: 28,50 m sınırı, sistem belgelendirmesi, yangın bariyerleri
Sık sorulan sorular
İkisi de polistirendir ama üretim yöntemleri farklıdır. XPS kapalı gözenekli yapısıyla daha az su emer ve basınca daha dayanıklıdır; bu yüzden temel, bodrum ve terasta tercih edilir. EPS daha ekonomiktir ve cephede yaygındır.
Taş yünü ürünler genellikle hiç yanmaz (A1) sınıfındadır. Yangın yönetmeliği 28,50 m'yi aşan binalarda dış cephenin zor yanıcı olmasını istediği için bu binalarda yanmaz yalıtım malzemeleri öne çıkar.
Ürünün etiketinde ve performans beyanında λD (beyan edilen ısı iletkenliği) olarak yazar. Isı yalıtım hesabında hangi değerin kullanılacağı TS 825'te tanımlıdır.
Önerilmez. Yangın yönetmeliği mantolama sisteminin bütün olarak belgelendirilmesini ister; belgede tanımlı olmayan bileşenler sistemin uygunluğunu tartışmalı hale getirir.
Bu sayfa standardın bilgilendirme amaçlı özetidir; standardın tam ve güncel metni Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edilir.