Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB), uyumlaştırılmış Avrupa standardı veya Avrupa Teknik Değerlendirmesi kapsamındaki malzemelerin performans beyanı ve CE işaretiyle piyasaya arz edilmesini zorunlu kılar. Bu kapsamda olmayıp ulusal standarda göre üretilen malzemeler G işareti taşır. Şantiyede bu belgeler malzeme kabulünün temelidir. RG 10.07.2013 / 28703.
Yönetmelik neyi düzenler?
Yönetmelik, Avrupa Birliği'nin 305/2011 sayılı Yapı Malzemeleri Tüzüğü'ne paralel olarak hazırlandı ve 10.07.2013 tarihli ve 28703 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Yapı malzemelerinin temel karakteristiklerine ilişkin performansın nasıl beyan edileceğini, CE işaretinin nasıl iliştirileceğini, imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcının yükümlülüklerini, onaylanmış kuruluşları ve piyasa gözetimini düzenler (md. 1–2). Yönetmeliğin dayanaklarından 4703 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmış, yerini 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu almıştır (RG 12.03.2020 / 31066); piyasa gözetimi ve yaptırımlar bu kanun çerçevesinde yürütülür.
Yönetmeliğin çıkış noktası, yapıların Ek-1'deki temel gerekleri karşılamasıdır: mekanik dayanım ve stabilite, yangın güvenliği, hijyen, sağlık ve çevre, kullanım güvenliği ve erişilebilirlik, gürültüye karşı koruma, enerji ekonomisi ve ısı yalıtımı ile doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı. Malzemenin performansı bu gereklerle bağlantılı karakteristikler üzerinden beyan edilir (md. 5).
Performans beyanı ve CE işareti
- Performans beyanı: uyumlaştırılmış standart veya Avrupa Teknik Değerlendirmesi kapsamındaki bir malzemeyi piyasaya arz eden imalatçı performans beyanı düzenler (md. 6). Beyanda ürün tipi, performans değişmezliği sistemi, kullanılan standart veya teknik değerlendirme, kullanım amacı ve beyan edilen karakteristiklerle performansları yer alır (md. 8).
- Kopya: piyasadaki her malzemenin performans beyanının yazılı veya elektronik bir kopyası bulunur; aynı partinin tek kullanıcıya tesliminde tek nüsha yeterlidir; son kullanıcı isterse yazılı kopya verilir (md. 9).
- CE işareti: performans beyanı düzenlenmemiş malzemeye CE konulamaz (md. 10). İşaret ürünün veya etiketinin üzerine görünür, okunaklı ve kalıcı şekilde iliştirilir; yanında ilk iliştirildiği yıl, imalatçı bilgisi, ürün tipi kodu, performans beyanının referans numarası ve beyan edilen performans yer alır (md. 11).
- Teknik dosya: imalatçı teknik dosyayı ve performans beyanını ürün piyasaya arz edildikten sonra on yıl saklar (md. 13).
- İthalatçı ve dağıtıcı: ithalatçı yalnız kurallara uygun ürünü piyasaya arz eder (md. 15); dağıtıcı ürünün CE işaretini, gerekli belgeleri ve Türkçe güvenlik ve kullanım talimatlarını kontrol eder (md. 16).
Performans değişmezliği sistemleri
Ürünün beyan edilen performansının üretim boyunca korunup korunmadığı Ek-5'teki sistemlerden biriyle doğrulanır (md. 30). Sistem ürün ailesine göre belirlenir ve beyanda yazar:
| Sistem | Üçüncü tarafın rolü |
|---|---|
| 1+ | Onaylanmış ürün belgelendirme kuruluşu tip tespitini, fabrika üretim kontrolünün denetimini ve piyasadan veya fabrikadan alınan numunelerin denetim testlerini yapar. |
| 1 | 1+ ile aynıdır; numunelerin denetim testleri yapılmaz. |
| 2+ | Onaylanmış kuruluş fabrika üretim kontrolünü belgelendirir ve sürekli gözetir; tip tespitini imalatçı yapar. |
| 3 | Onaylanmış deney laboratuvarı tip tespitini yapar; fabrika üretim kontrolü imalatçıdadır. |
| 4 | Bütün görevler imalatçıdadır; üçüncü taraf yoktur. |
Örneğin çimento gibi yapı güvenliğinde kritik ürünlerde en sıkı sistem uygulanır; bkz. TS EN 197-1 çimento türleri.
G işareti nedir?
Uyumlaştırılmış bir standardı veya Avrupa Teknik Değerlendirmesi bulunmayan, ulusal standarda ya da ulusal teknik onaya göre üretilen yapı malzemeleri CE değil G uygunluk işareti taşır. G işaretinin kuralları Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir; bu sistemde de imalatçı ürünün uygunluğunu beyan eder ve ürün grubuna göre Bakanlıkça görevlendirilen kuruluşlar sürece katılabilir. Bir ürün hangi kapsamdaysa o kapsamın işaretini taşır; şantiyede hangisinin beklendiğini ürünün standardından anlayabilirsiniz.
Şantiyede malzeme kabulünde ne kontrol edilmeli?
- Ürünün üzerinde, etiketinde veya ambalajında CE ya da G işareti var mı?
- Performans beyanı veya uygunluk beyanı teslimatla birlikte geldi mi; ürün tipi ve parti bilgisi irsaliyeyle uyuşuyor mu?
- Beyan edilen performans projedeki şartı karşılıyor mu? Örneğin yalıtım malzemesinde ısıl iletkenlik değeri, cephe malzemesinde yangına tepki sınıfı, donatıda sınıf ve çap.
- Türkçe kullanım ve güvenlik talimatı var mı?
- Belgeler şantiye dosyasına ve malzeme kayıtlarına işlendi mi?
Uygun olmayan veya belgesiz malzemeyi kullanmayın; yapı denetim kuruluşu da malzeme uygunluğunu denetler (bkz. 4708 sayılı Kanun). Şüpheli ürünleri Bakanlığın piyasa gözetimi birimine bildirebilirsiniz. Teslim alma süreci için malzeme talep, sipariş ve stok ve hazır beton siparişi ve irsaliye kılavuzlarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) RG 10.07.2013 / 28703
- 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu RG 12.03.2020 / 31066 — piyasa gözetimi ve yaptırımlar
Sık sorulan sorular
Malzemenin performansının uyumlaştırılmış teknik şartnamesine göre beyan edildiğini ve imalatçının beyan ettiği performanstan sorumlu olduğunu gösterir. Bir kalite sınıfı değildir; değerler performans beyanından okunur.
İmalatçının, ürünün temel karakteristikleri için beyan ettiği değerleri içeren belgedir. Her teslimatta yazılı veya elektronik kopyası bulunmalıdır; malzeme kabulünde istenip dosyalanması önerilir.
CE, uyumlaştırılmış Avrupa standardı veya Avrupa Teknik Değerlendirmesi kapsamındaki ürünlerde; G ise bu kapsamda olmayıp ulusal standart veya ulusal teknik onaya göre üretilen ürünlerde kullanılan ulusal uygunluk işaretidir.
Yönetmeliğin 13. maddesine göre teknik dosya ve performans beyanı, ürünün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren on yıl süreyle saklanır.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.