TS EN 10025, çelik yapılarda kullanılan sıcak haddelenmiş profil ve levhaların teknik teslim şartlarını veren standart serisidir. S235, S275, S355 gibi adlardaki sayı en küçük akma dayanımını (N/mm²), JR, J0, J2 gibi ekler darbe dayanımının garanti edildiği sıcaklığı gösterir. Bina projelerinde S235 ve S355 en sık karşılaşılan sınıflardır.
TS EN 10025 serisinin bölümleri
| Bölüm | Kapsam | Örnek sınıflar |
|---|---|---|
| 10025-1 | Genel teknik teslim şartları | – |
| 10025-2 | Alaşımsız yapı çelikleri | S235, S275, S355, S450 |
| 10025-3 | Normalize edilmiş ya da normalize haddelenmiş ince taneli çelikler | S275N, S355N, S420N, S460N |
| 10025-4 | Termomekanik haddelenmiş ince taneli çelikler | S355M, S420M, S460M |
| 10025-5 | Atmosferik korozyona dayanıklı çelikler | S355J2W |
| 10025-6 | Su verilmiş ve temperlenmiş yüksek akma dayanımlı levhalar | S460Q – S960Q |
Kutu ve boru profiller ayrı standartlara tabidir: sıcak şekillendirilmişler için TS EN 10210, soğuk şekillendirilmişler için TS EN 10219. Betonarme donatısı ise bu serinin değil, TS 708'in konusudur.
S355J2 gibi bir ad nasıl okunur?
- S: yapı çeliği.
- 355: en küçük akma dayanımı, N/mm². Bu değer ince malzeme için geçerlidir; kalınlık arttıkça standart daha düşük bir akma dayanımı garanti eder. Hesapta hangi kalınlık aralığının değerinin kullanıldığına dikkat edilmelidir.
- J2: çentik darbe enerjisi kademesi. JR: +20 °C'de, J0: 0 °C'de, J2: −20 °C'de en az 27 J; K2: −20 °C'de en az 40 J.
- Ek harfler: +N (normalize halde teslim), +AR (haddelenmiş halde teslim), W (atmosferik korozyona dayanıklı) gibi.
Soğuk iklimde açıkta kalan, dinamik yük alan ya da kalın levhalı kaynaklı birleşimleri olan elemanlarda daha düşük sıcaklıkta garanti verilen kademe (J0, J2) seçilir. Seçimi proje müellifi yapar.
Standart sahada hangi kararları etkiler?
| Karar | TS EN 10025'in rolü |
|---|---|
| Malzeme siparişi | Sınıf, kalite kademesi ve teslim durumu siparişte açıkça yazılır |
| Kaynak işleri | Kimyasal bileşim ve kalite kademesi; kaynak yöntemini ve ön ısıtma ihtiyacını etkiler |
| Malzeme kabulü | Her parti için üretici muayene belgesi istenir (uygulamada çoğunlukla EN 10204'e göre 3.1 belgesi); belgedeki döküm numarası malzeme üzerindeki işaretle eşleştirilir |
| Malzeme değişikliği | S275 yerine S355 kullanmak dayanımı artırır ama kaynak ve detay şartlarını değiştirebilir; proje müellifinin yazılı onayı gerekir |
Çelik yapılarda hangi mevzuat ve standartlar birlikte okunur?
- Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik: Türkiye'de çelik yapıların hesap ve yapım kurallarını verir (RG 04.02.2016 / 29614; ekindeki esaslar 2018'de yenilendi).
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği: çelik binaların deprem etkisi altında tasarımı için ayrı bölüm içerir (TBDY 2018).
- TS EN 1090-1 ve TS EN 1090-2: çelik taşıyıcı elemanların imalatı, uygunluk değerlendirmesi ve uygulama sınıfları (EXC1–EXC4).
- TS EN ISO 3834: kaynaklı imalatta kalite şartları; kaynakçıların ve kaynak yöntemlerinin belgelendirilmesi ayrı standartlarla yapılır.
- Yapı malzemeleri mevzuatı: uyumlaştırılmış standart kapsamındaki yapı çeliği ürünlerinde CE işareti ve performans beyanı aranır (yapı malzemeleri yönetmeliği).
Kaynaklar
- TSE — TS EN 10025 Sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamulleri (seri) Bölüm 1 genel teslim şartları, Bölüm 2 alaşımsız yapı çelikleri
- Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik RG 04.02.2016 / 29614; ek esaslar RG 15.02.2018 / 30333 (mükerrer)
- TSE — TS EN 1090-2 Çelik ve alüminyum yapıların uygulanması: Çelik yapılar için teknik gerekler imalat ve uygulama sınıfları
Sık sorulan sorular
Sayılar en küçük akma dayanımını gösterir: ince kesitlerde S235 için 235, S355 için 355 N/mm². S355 aynı kesitte daha fazla yük taşır; hangi sınıfın kullanılacağına proje müellifi karar verir.
Çeliğin çentik darbe enerjisinin hangi sıcaklıkta garanti edildiğini gösterir: JR +20 °C'de, J0 0 °C'de, J2 −20 °C'de en az 27 J. Soğuk ortamda ve dinamik yüklerde daha düşük sıcaklık kademesi seçilir.
Sınıfı, kalite kademesini ve döküm numarasını gösteren üretici muayene belgesi istenir; uygulamada çoğunlukla EN 10204'e göre 3.1 belgesi kullanılır. CE işareti ve performans beyanı da kontrol edilmelidir.
Hayır. Betonarme donatısı TS 708'e tabidir; TS EN 10025 çelik yapılarda kullanılan profil ve levhalar içindir.
Bu sayfa standardın bilgilendirme amaçlı özetidir; standardın tam ve güncel metni Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edilir.