Yüksekte Çalışma ve Düşme Önleme

Yüksekte çalışma nedir, kaç metreden başlar?

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği yüksekte çalışmayı bir metre değeriyle tanımlamaz: seviye farkı olan ve düşmenin yaralanmaya yol açabileceği her yerde yapılan iş bu kapsamdadır. Döşeme kenarı, merdiven ve şaft boşluğu, asansör kuyusu, çatı, iskele, kazı kenarı, hatta kısa süreli bir platform işi de yüksekte çalışmadır. Sahada duyulan “iki metre” gibi sınırlar başka ülkelerin kurallarından ya da firma talimatlarından gelir; Türkiye'de belirleyici olan risk değerlendirmesidir. Yüksekten düşme, inşaatta ölümle sonuçlanan kazaların başta gelen nedenlerindendir (İnşaatta İş Kazası İstatistikleri).

Önlemlerin sırası: toplu koruma önce gelir

6331 sayılı Kanun, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerinden önce öncelik verilmesini ister (md. 5). Yüksekte çalışmada bu ilke şu basamaklarla uygulanır:

1. Riski ortadan kaldırın: birleştirme ve montaj işlerini mümkün olduğunca yerde yapın; örneğin çelik makas veya korkuluk modüllerini yerde birleştirip vinçle kaldırın.
2. Kenarı kapatın: döşeme ve balkon kenarlarına geçici korkuluk, döşeme boşluklarına kaymaya karşı sabitlenmiş ve üzeri işaretli kapak.
3. Güvenli çalışma yüzeyi sağlayın: iskele, sütunlu cephe platformu, makaslı veya sepetli platform.
4. Düşmeyi yakalayın: güvenlik ağı veya hava yastığı.
5. Kişisel koruma: toplu koruma kurulamıyorsa, yetmiyorsa ya da kısa süre kaldırılması gerekiyorsa ankraj noktasına veya yatay ya da dikey yaşam hattına bağlı tam vücut kemeri ve enerji sönümleyicili bağlantı.

Kenar, boşluk ve çatıda alınacak önlemler

Geçici kenar koruma sistemleri için ilgili Avrupa standardı EN 13374'tür; satın aldığınız sistemin hangi standarda göre test edildiğini tedarikçiden isteyin.

Emniyet kemeri ve yaşam hattı nasıl kullanılır?

• Düşmeyi durdurmak için bel tipi kemer değil, tam vücut kemeri kullanılır.
• Bağlantı noktası mümkünse çalışanın omuz hizasının üstünde ve düşme yükünü taşıyabilecek sağlamlıkta olmalıdır. İskele çaprazı, tesisat borusu ya da korkuluk gelişigüzel ankraj olarak kullanılmaz.
• Yaşam hatları ve ankraj noktaları projenin hazırlık aşamasında belirlenip sağlık ve güvenlik planına yazılır; bina kullanıma geçtikten sonra yapılacak cephe ve çatı bakımları da düşünülür.
• Düşme mesafesini hesaplayın: bağlantı halatının boyu, enerji sönümleyicinin açılma payı, çalışanın boyu ve bir güvenlik payı toplamı, alttaki zemine veya yapı elemanına olan mesafeden kısa olmalıdır. Alçak yüksekliklerde kısa bağlantı ya da geri sarmalı düşüş durdurucu seçin.
• Kemer ve aparatlar her kullanımdan önce gözle, ayrıca düzenli aralıklarla kontrol edilir; düşme yaşamış donanım kullanımdan çıkarılır.
• Kemerde asılı kalan kişinin hızla indirilmesi gerekir; uzun süre askıda kalmak dolaşımı bozar. Kurtarma yöntemi ve ekipmanı acil durum planında yazılı olmalıdır.

Eğitim, gözetim ve hava koşulları

• Yüksekte çalışacaklara tehlikeler, kontrol tedbirleri ve güvenli çalışma yöntemleri üzerine eğitim verilir; iş, işverenin görevlendirdiği ehil bir kişinin gözetiminde yürütülür.
• İşyeri hekimi, baş dönmesi veya bilinç kaybı riski taşıyan sağlık durumlarını işe uygunluk değerlendirmesinde dikkate alır.
• Rüzgâr, yağmur, buzlanma ve düşük görüşte çalışma, ekipmanın kullanım kılavuzu ve risk değerlendirmesine göre durdurulur.
• El merdiveni yalnız kısa süreli ve düşük riskli işler içindir; sürekli çalışma platformunun yerine kullanılmaz.
• Alet ve malzeme düşmesine karşı topuk levhası, alet bağlama ipi ve alt bölgenin kapatılması; atıklar yukarıdan atılmaz, moloz kanalıyla indirilir.

Yüksekte çalışma izni nasıl uygulanır?

Riskli işlerde (çatı, cephe, asansör kuyusu, kenar korumasının geçici kaldırıldığı işler) uygulamada günlük çalışma izni kullanılır. İzin formunda işin yeri ve süresi, ekip, kullanılacak toplu koruma, ankraj noktaları, kurtarma yöntemi, hava durumu ve gözetmenin imzası bulunur. Mevzuat belirli bir form şablonu öngörmez; izin sistemi, risk değerlendirmesinde belirlediğiniz önlemlerin sahada gerçekten uygulandığını gösteren kayıttır (Şantiye Risk Değerlendirmesi). İskelelere özgü kurallar için İskele Kurulumu ve Güvenliği sayfasına bakın.