Kamu yapım işlerinde fiyat farkı F = An × B × (Pn − 1) formülüyle hesaplanır. An, uygulama ayında yapılan işin sözleşme fiyatlarıyla tutarı; B, 0,90 sabit katsayısı; Pn ise işçilik, malzeme, akaryakıt ve makine endekslerindeki değişimin sözleşmedeki ağırlık katsayılarıyla birleştirilmesiyle bulunan fiyat farkı katsayısıdır. Pn 1'den küçükse fark kesinti olarak yansır.
Formül ve terimler
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihale edilen yapım işlerinde fiyat farkı, “Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”a göre hesaplanır (RG 31.08.2013 / 28751; değişiklikler RG 24.02.2022 / 31760 ve RG 30.07.2025 / 32971).
F = An × B × (Pn − 1)
Pn = a × (İn/İo) + b1 × (Çn/Ço) + b2 × (Dn/Do) + b3 × (AYn/AYo) + b4 × (Yn/Yo) + b5 × (Kn/Ko) + b6 × (Gn/Go) + c × (Mn/Mo)
| Terim | Anlamı | Hangi veri kullanılır? |
|---|---|---|
| An | Uygulama ayında gerçekleşen iş ve ihzaratın sözleşme fiyatlarıyla tutarı | Hakediş |
| B | Sabit katsayı | 0,90 |
| a | İşçilik ağırlığı | TÜİK tüketici fiyat endeksi, genel |
| b1 | Metalik olmayan mineral ürünler (çimento, kireç, cam, seramik vb.) | TÜİK yurt içi üretici fiyat endeksinin ilgili alt endeksleri |
| b2 | Demir ve çelik ürünleri | Yurt içi ÜFE ana metaller alt endeksleri |
| b3 | Akaryakıt | EPDK'nın yayımladığı satış fiyatları |
| b4 | Diğer katı ve sıvı yakıtlar | Yurt içi ÜFE kok ve rafine petrol ürünleri alt endeksleri |
| b5 | Ağaç ve mantar ürünleri | Yurt içi ÜFE ilgili alt endeksleri |
| b6 | Diğer malzemeler | İdarenin ihale dokümanında belirlediği endeks; belirlenmemişse yurt içi ÜFE genel |
| c | Makine ve ekipman amortismanı | Yurt içi ÜFE makine ve ekipman alt endeksleri |
Katsayıların toplamı 1,00'dir; idare bunları ihale dokümanında belirler ve sözleşme süresince değiştirilemez. “o” indisli değerler temel endekstir (ihale tarihinin bulunduğu ay), “n” indisli değerler güncel endekstir (uygulama ayı). Akaryakıtta temel değer ihale tarihindeki satış fiyatı, güncel değer uygulama ayının ortalama satış fiyatıdır.
Adım adım hesap
- İhale dokümanından katsayıları (a, b1…b6, c) ve her birine bağlanan endeksi alın.
- Temel endeksleri ihale tarihinin bulunduğu aydan, güncel endeksleri uygulama ayından okuyun (TÜİK ve EPDK yayımları).
- Her girdi için güncel/temel oranını bulun, kendi katsayısıyla çarpın ve toplayarak Pn'i hesaplayın.
- An tutarını hakedişten alın; avans mahsubu varsa önce An'dan düşün (Pn 1'den küçükse düşmeyin).
- F = An × 0,90 × (Pn − 1) ile fiyat farkını bulun. Pozitif sonuç ödeme, negatif sonuç kesintidir.
Sayısal örnek
Bir yapım işinin ihale dokümanındaki katsayılar ve uygulama ayındaki endeks oranları aşağıdaki gibi olsun (oranlar örnektir):
| Girdi | Katsayı | Güncel/temel oranı | Katsayı × oran |
|---|---|---|---|
| İşçilik (a) | 0,30 | 1,12 | 0,3360 |
| Mineral ürünler (b1) | 0,15 | 1,08 | 0,1620 |
| Demir-çelik (b2) | 0,20 | 0,98 | 0,1960 |
| Akaryakıt (b3) | 0,05 | 1,10 | 0,0550 |
| Diğer yakıtlar (b4) | 0,00 | – | 0,0000 |
| Ağaç ürünleri (b5) | 0,05 | 1,05 | 0,0525 |
| Diğer malzemeler (b6) | 0,15 | 1,06 | 0,1590 |
| Makine-ekipman (c) | 0,10 | 1,04 | 0,1040 |
| Toplam | 1,00 | Pn = 1,0645 |
Uygulama ayında sözleşme fiyatlarıyla 1.000.000 TL'lik iş yapılmış ve bu hakedişte 200.000 TL avans mahsup edilmiş olsun:
- An = 1.000.000 − 200.000 = 800.000 TL
- F = 800.000 × 0,90 × (1,0645 − 1) = 800.000 × 0,90 × 0,0645 = 46.440 TL
Avans mahsubu olmasaydı fark 1.000.000 × 0,90 × 0,0645 = 58.050 TL olurdu. Demir-çelik endeksi gerilediği halde Pn 1'in üzerinde kaldığı için fark ödenir; endekslerin çoğu gerileseydi Pn 1'in altına iner ve fark hakedişten kesilirdi.
Dikkat edilecek kurallar
- Yüklenici kusurlu gecikme: iş programına uyulmayan aylarda, işin yapılması gereken ayın endeksi ile fiilen yapıldığı ayın endeksinden düşük olanı kullanılır.
- Süre uzatımı: mücbir sebep ya da idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilirse hesap revize iş programına göre yapılır.
- Endeksler yayımlanmadan: hakediş endeksler belli olmadan düzenlenirse fiyat farkı sonradan ayrıca hesaplanır.
- Uzun süreli işler: 2022 değişikliğinden sonra sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan işlerde fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenleme zorunludur.
- Hangi metin uygulanır: ihalenin ilan tarihinde yürürlükte olan esaslar geçerlidir; 2022 ve 2025 değişikliklerinden önce ilan edilen işlerde önceki hükümler uygulanabilir.
- Kapsam: fiyat farkı sözleşme bedelini değiştirmez; yabancı para birimi üzerinden yapılan sözleşmelerde uygulanmaz.
Esasların özeti için fiyat farkı esasları, endekslerin nereden alınacağı için Yİ-ÜFE ve fiyat farkı endeksleri, hakediş içindeki yeri için fiyat farkı nasıl hesaplanır ve hakediş hesaplama sayfalarına bakın.
Özel sektör sözleşmelerinde fiyat farkı
Esaslar yalnız kamu ihalelerinde bağlayıcıdır. Özel sözleşmelerde fiyat farkı ancak taraflar sözleşmeye yazarsa uygulanır. Kamu formülü örnek alınabilir; ancak hangi endekslerin, hangi temel ayın, hangi katsayıların ve hangi sabit katsayının kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Yazılmayan her ayrıntı hakediş döneminde uyuşmazlık konusu olur; sözleşmeyi hukuk danışmanınızla birlikte hazırlayın.
Kaynaklar
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar RG 31.08.2013 / 28751 (Karar 2013/5217); değişiklikler RG 24.02.2022 / 31760 ve RG 30.07.2025 / 32971; md. 5 formül, md. 6 uygulama esasları
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md. 8 fiyat farkı
- TÜİK — Tüketici fiyat endeksi ve yurt içi üretici fiyat endeksi fiyat farkında kullanılan endeks tabloları
- EPDK — Akaryakıt fiyatları akaryakıt satış fiyatları
Sık sorulan sorular
Kamu yapım işlerinde B, 0,90 sabit katsayısıdır. Bu nedenle endekslerdeki değişimin tamamı değil %90'ı fiyat farkı olarak yansır.
İhale tarihinin içinde bulunduğu ayın endeksidir; çerçeve anlaşmalarda münferit sözleşme için teklife davet tarihinin bulunduğu ay esas alınır. Akaryakıtta ihale tarihindeki satış fiyatı kullanılır.
F negatif çıkar ve fiyat farkı yükleniciden kesilir. Bu durumda avans mahsup tutarı An'dan düşülmez.
Ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse alınabilir. Kullanılacak formül, endeksler, temel ay ve katsayılar sözleşmede yazılı olmalıdır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.