Kamu yapım işlerinde fiyat farkı, 4735 sayılı Kanunun 8. maddesine dayanan Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar'a göre hesaplanır. Formül F = An × B × (Pn − 1) şeklindedir; B sabit katsayısı 0,90'dır. Pn, işçilik için TÜFE, malzeme ve makine için Yİ-ÜFE alt endeksleri, akaryakıt için EPDK fiyatlarıyla bulunur.
Fiyat farkı esaslarının dayanağı nedir?
4735 sayılı Kanunun 8. maddesi, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilmesinin esaslarını belirleme yetkisini Cumhurbaşkanına verir ve sözleşme imzalandıktan sonra bu esasların değiştirilemeyeceğini söyler. Yapım işleri için esaslar, 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Metin, 2022/5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla (RG 24.02.2022 / 31760, yürürlük 26.03.2022) ve 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla (RG 30.07.2025 / 32971, yürürlük 01.09.2025) önemli ölçüde değişti. Geçiş hükümlerine göre, ilanı bu değişikliklerden önce yapılmış ihalelerde ilan tarihinde yürürlükte olan esaslar uygulanır.
Fiyat farkı formülü ve katsayılar
Esasların 5. maddesine göre her hakedişte fiyat farkı şöyle bulunur: F = An × B × (Pn − 1). An, uygulama ayında gerçekleşen imalat ve ihzaratın sözleşme fiyatlarıyla tutarıdır (götürü bedel işlerde ilerleme yüzdesi ile sözleşme bedelinin çarpımı). B, 0,90 sabit katsayısıdır. Pn ise her girdinin ağırlığı ile o girdinin güncel endeksinin temel endekse oranının çarpımlarının toplamıdır.
| Katsayı | Temsil ettiği girdi | Kullanılan endeks |
|---|---|---|
| a | İşçilik | TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi (2003=100) genel sütunu |
| b1 | Metalik olmayan mineral ürünleri (çimento, beton, tuğla, seramik, cam) | Yİ-ÜFE (2003=100) CPA 2008 tablosunda 23 numaralı grup ve alt grupları |
| b2 | Demir ve çelik ürünleri | 24 numaralı ana metaller grubu ve alt grupları |
| b3 | Akaryakıt | EPDK'nın yayımladığı ortalama satış fiyatları |
| b4 | Diğer katı ve sıvı yakıtlar | 19 numaralı kok ve rafine petrol ürünleri grubu |
| b5 | Ağaç ve mantar ürünleri | 16 numaralı grup ve alt grupları |
| b6 | Diğer malzemeler | İdarenin dokümanda belirttiği endeks; belirtilmemişse genel sütun |
| c | Makine ve ekipman amortismanı | 28 numaralı makine ve ekipmanlar grubu |
Katsayıların toplamı 1,00 olmalıdır; idare bunları işin niteliğine göre belirleyip ihale dokümanında gösterir ve sözleşme süresince hiçbir gerekçeyle değiştirilemez. İşin farklı aşamaları için farklı katsayı setleri ve aynı girdi için birden fazla endeks kullanılabilir.
Temel endeks, güncel endeks ve hakediş zamanı
Temel endeks, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endekstir; akaryakıtta ihale tarihindeki satış fiyatı alınır. Güncel endeks, iş programına göre işin yapılması gereken ay olan uygulama ayının endeksidir. Fiyat farkı uygulanan işlerde hakediş, kural olarak uygulama ayından sonraki ayın ilk beş iş günü içinde ve endeksler açıklandıktan sonra düzenlenir; endeksler belli değilse fiyat farkı sonradan ayrıca hesaplanır. 2025 değişikliğine göre bir ayda birden fazla hakediş düzenlenirse önceki ayın endeksleri kullanılır ve fark sonraki hakedişte düzeltilir (md. 6).
Örnek hesap
Bir ayda sözleşme fiyatlarıyla 2.000.000 TL'lik imalat yapıldığını, katsayıların a = 0,25, b1 = 0,30, b2 = 0,25, b3 = 0,10, c = 0,10 olduğunu varsayalım. Güncel endekslerin temel endekslere oranı sırasıyla 1,30; 1,20; 1,10; 1,15 ve 1,20 olsun.
- Pn = 0,25 × 1,30 + 0,30 × 1,20 + 0,25 × 1,10 + 0,10 × 1,15 + 0,10 × 1,20 = 1,195
- F = 2.000.000 × 0,90 × (1,195 − 1) = 351.000 TL
- Fiyat farkı sözleşme bedelini artırdığı için bu tutarın %6'sı, yani 21.060 TL ek kesin teminat olarak alınır ya da hakedişten kesilir (4735 md. 12).
Aynı ay hakedişten avans mahsup ediliyorsa mahsup tutarı An'dan düşülerek hesap yapılır; Pn birden küçükse avans düşülmez. Hesabı kendi verilerinizle denemek için fiyat farkı hesaplama aracını, endekslerin nereden alınacağı için Yİ-ÜFE ve fiyat farkı endeksleri sayfasını kullanabilirsiniz.
Uygulamada dikkat edilecek kurallar
- Sözleşmede hüküm şartı: fiyat farkı ancak idari şartname ve sözleşmede öngörülmüşse ödenir; sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan yapım işlerinde bu hükmün konulması zorunludur (md. 6).
- Bedel değişmez: ödenen veya kesilen fiyat farkı sözleşme bedelini değiştirmez.
- Başka gerekçe kabul edilmez: kur değişimi, farklı yapım tekniği ya da ithal malzemenin menşe ülkede pahalanması gibi nedenlerle ayrıca fiyat farkı hesaplanamaz; formül bütün artışları kapsar.
- Karma sözleşme: götürü bedel ve birim fiyatlı kısımlar için ayrı ayrı hesap yapılır.
- Metraj değişikliği: kesin metrajda ortaya çıkan artış veya azalış, kesinleştiği ayın Pn'si ile hesaplanır (geçici kabul itibar tarihini geçmemek üzere).
- Fiyat farkı öngörülmeyen işler: mücbir sebep veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatılırsa, uzatılan sürede revize iş programına uygun yapılan işler için fiyat farkı hesaplanır (md. 9).
Özel sektör sözleşmelerinde bu esaslar kendiliğinden uygulanmaz; ancak eskalasyon maddesi yazarken aynı yapıyı örnek almak tartışmaları azaltır. Ayrıntılı kılavuz için fiyat farkı nasıl hesaplanır sayfasına bakın.
Kaynaklar
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar BKK 2013/5217, RG 31.08.2013 / 28751; değişiklikler RG 24.02.2022 / 31760 ve RG 30.07.2025 / 32971
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md. 8 fiyat farkı · md. 12 ek kesin teminat
- TÜİK veri portalı — Yİ-ÜFE ve TÜFE aylık endeks tabloları
Sık sorulan sorular
Esasların 5. maddesi B'yi 0,90 sabit katsayısı olarak tanımlar; böylece endekslerdeki artışın %90'ı ödenir, kalan kısım yüklenicinin üzerinde kalır. Katsayı sözleşmeyle değiştirilemez.
İşçilik için TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi genel sayısı, malzeme ve makine için Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (2003=100) CPA 2008 tablolarındaki ilgili gruplar, akaryakıt için EPDK'nın yayımladığı ortalama satış fiyatları kullanılır.
Hayır; idari şartname ve sözleşmede öngörülmüşse ödenir. Ancak sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan işlerde fiyat farkı hükmüne yer verilmesi zorunludur.
Fiyat farkı eksi çıkar ve hakedişten kesilir. Bu durumda mahsup edilen avans tutarı An'dan düşülmez.
Hayır. Esasların 6. maddesine göre Türk lirasının değer kaybı veya ithal malzemenin menşe ülkede pahalanması gibi nedenlerle ayrı fiyat farkı hesaplanamaz; formüldeki endeksler bütün artışları kapsar.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.