Sıva ve şap miktarı, uygulanacak alan ile ortalama kalınlığın çarpılmasıyla m³ olarak bulunur. Çimento miktarı harcın dozajından gelir: 400 dozlu harçta her 1 m³ kum için 400 kg çimento kullanılır. Hazır sıva ve şaplarda üreticinin kalınlık başına kg/m² sarfiyatı kullanılır; sonuca zemin bozukluğu ve kayıp için pay eklenir.
Temel formül
Harç hacmi (m³) = alan (m²) × ortalama kalınlık (m)
Kalınlık santimetreden metreye çevrilir: 2 cm = 0,02 m, 5 cm = 0,05 m. Hesabın en zayıf halkası kalınlıktır. Duvar şakülünde değilse ya da döşeme kotu düzgün değilse gerçek ortalama kalınlık projedeki değerden büyük olur. Geniş alanlarda birkaç noktada şakül ve kot ölçüp ortalama almak, ezbere bir kalınlık kullanmaktan çok daha doğru sonuç verir.
Dozaj ne demek? Çimento ve kum hesabı
Türkiye'de çimento harçları dozajla anılır: “400 dozlu harç”, 1 m³ kuma 400 kg çimento katılarak hazırlanan harçtır. Örneğin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının birim fiyat tariflerindeki 2,5 cm kalınlıklı şap pozu, 1 m³ kuma 500 kg çimento katılan harçla tarif edilir. Hangi dozajın kullanılacağını projenin teknik şartnamesi belirler; bu sayfadaki dozajlar yalnız örnektir.
Kum ve çimento için pratik bir yaklaşım: kum taneleri arasındaki boşlukları çimento hamuru doldurduğundan, kaba hesapta 1 m³ harç için yaklaşık 1 m³ kum alınır ve çimento harç hacmi × dozaj olarak bulunur. Bu bir yaklaşık kabuldür; kesin oranlar birim fiyat analizlerinden ya da şantiyede yapılacak karışım denemesinden alınmalıdır.
Örnek hesaplar
| İş | Alan ve kalınlık | Hacim | Payla birlikte | Malzeme |
|---|---|---|---|---|
| İç duvar kaba sıvası (300 dozlu, örnek) | 250 m² × 0,02 m | 5,00 m³ | %10 → 5,50 m³ | Çimento 5,50 × 300 = 1.650 kg (50 kg'lık 33 torba); kum yaklaşık 5,5 m³ |
| Zemin şapı (400 dozlu, örnek) | 120 m² × 0,05 m | 6,00 m³ | %5 → 6,30 m³ | Çimento 6,30 × 400 = 2.520 kg (51 torba); kum yaklaşık 6,3 m³ |
| Hazır alçı sıva (föyde 1 cm için 10 kg/m², örnek) | 250 m² × 1 cm | – | %5 | 250 × 10 × 1,05 = 2.625 kg → 25 kg'lık 105 torba |
| Hazır şap (föyde 1 cm için 20 kg/m², örnek) | 120 m² × 4 cm | – | %5 | 120 × 4 × 20 × 1,05 = 10.080 kg → 25 kg'lık 404 torba |
Çimento torbaları genellikle 50 kg'dır; hazır sıva ve şap torbalarının ağırlığı ürüne göre değişir, etiketinden kontrol edin.
Sıva katmanları ve kalınlık
- Serpme (çarpma) sıva: yüzeye tutunmayı sağlayan ince katmandır; malzeme hesabında ya kaba sıvaya dahil edilir ya da ayrı ince katman olarak alınır.
- Kaba sıva: yüzeyi düzelten ana katmandır; kalınlığı duvarın düzgünlüğüne göre değişir.
- İnce sıva ve saten alçı: birkaç milimetrelik son katmanlardır; m² sarfiyatı föyden alınır.
Tavan sıvası, pencere kenarları (geniz) ve köşe profilleri ayrı kalem olarak düşünülmelidir. Şapta ise kalınlık; üzerine gelecek kaplamaya, altındaki ısı veya ses yalıtımına ve tesisat borularının üstünde bırakılması gereken örtüye göre belirlenir.
Fire ve kayıp payları
Harçtaki kayıp; karıştırma ve taşıma sırasında dökülen, mala ve tavada sertleşen ve yüzey bozukluklarını dolduran malzemeden oluşur. Makine sıvası ve pompalı şapta kayıp, elle uygulamadan farklıdır. Örneklerdeki %5–10 paylar varsayımdır; kendi şantiyenizde teslim alınan torba sayısını uygulanan m² ile karşılaştırarak gerçek oranınızı bulun.
Sık yapılan hatalar
- Kalınlığı santimetre olarak çarpıp sonucu 100 kat büyük bulmak.
- Döşeme kot farklarını ölçmeden şap siparişi vermek.
- Hazır ürünlerde sarfiyatın 1 mm için mi 1 cm için mi verildiğine bakmamak.
- Harçta kullanılan çimentonun türünü ve sınıfını gözetmemek (çimento türleri).
- Sıva alanını blok hesabındaki net duvar alanından almak; sıvada pencere ve kapı kenarları da sıvanır.
Duvar alanının hesabı için tuğla ve gazbeton hesaplama, uygulama sırası için duvar örme ve sıva, şap üzerine gelecek kaplama için seramik hesaplama sayfalarına bakın.
Sık sorulan sorular
Kalınlığa ve dozaja bağlıdır. Örneğin 2 cm kalınlıkta 300 dozlu harçla 1 m² için 0,02 m³ harç ve yaklaşık 6 kg çimento gerekir; kayıp payı ayrıca eklenir.
1 m³ kuma 400 kg çimento katılarak hazırlanan harçla yapılan şap demektir. Dozajı projenin teknik şartnamesi belirler; çimento oranı arttıkça büzülme çatlağı riskine karşı kür daha da önem kazanır.
Tek bir değer yoktur; kaplama türüne, altındaki yalıtım katmanına ve tesisat borularına göre proje ve şartnamede belirlenir. Hesapta zemin kot farklarından doğan ortalama kalınlığı kullanın.
Üreticinin föyündeki kg/m² değeri, hangi kalınlık için verildiğine dikkat edilerek uygulama kalınlığıyla orantılanır. Sonuç torba ağırlığına bölünür ve kayıp payı eklenir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.