Kalıp alanı, betonun kalıba değen yüzeylerinin toplamıdır ve m² olarak hesaplanır. Kolonda çevre × yükseklik, kirişte taban genişliği ile döşeme altında kalan iki yan yüz, döşemede kiriş ve kolonlar düşülmüş net alan, perde ve temelde yan yüzler alınır. Bulunan alana malzeme siparişinde kesim payı eklenir; levha sayısı ve kalıp takımı buna göre planlanır.
Kalıp alanı nedir, neden hesaplanır?
Kalıp alanı, dökülecek betonun kalıp yüzeyine değdiği toplam alandır. Kalıp işçiliği taşeronlara çoğunlukla m² üzerinden verilir; plywood ve kereste siparişi ve kaç takım kalıp gerektiği de bu alana göre belirlenir. Bu yüzden kalıp hesabı şantiyenin en sık yapılan metrajlarından biridir. Beton hacmi (m³) ile kalıp alanı (m²) farklı şeylerdir: ince bir perde az beton ama çok kalıp ister.
Eleman eleman kalıp formülleri
| Eleman | Formül | Açıklama |
|---|---|---|
| Kolon | 2 × (a + b) × h | a, b: kolon kesiti; h: döşeme üstünden kiriş ya da döşeme altına kalıp yüksekliği |
| İç kiriş | (b + 2 × (h − t)) × L | b: kiriş genişliği, h: kiriş yüksekliği, t: döşeme kalınlığı, L: kolonlar arası net uzunluk |
| Kenar kiriş | (b + (h − t) + h) × L | Dış yüz, döşemenin üst kotuna kadar tam yükseklikte kalıplanır |
| Döşeme | Kat alanı − kiriş tabanları − kolon kesitleri − boşluklar | Döşeme kenarında kiriş yoksa alın kalıbı (kenar uzunluğu × t) eklenir |
| Perde | 2 × L × h + serbest uçlar | Perdenin kolona ya da başka perdeye birleşen ucu kalıplanmaz |
| Sürekli ve tekil temel | Temel çevresi × temel yüksekliği | Grobetona dökülen alt yüz kalıp sayılmaz |
| Radye | Radye çevresi × radye kalınlığı | Varsa asansör çukuru gibi ek yüzeyler eklenir |
Her yüz yalnız bir kez sayılmalıdır: kirişin döşeme kalınlığı içinde kalan kısmı döşeme kalıbıyla zaten oluşur; kolon başında kirişle birleşen yüzler de ayrıca kalıp gerektirmez.
Örnek: bir normal katın kalıp alanı
16 × 12 m planlı (192 m²) bir katta 12 adet 30 × 60 cm kolon, 25 × 50 cm kirişler ve 15 cm kalınlığında döşeme olsun. Kat yüksekliği 3,00 m; kolon kalıp yüksekliği 2,85 m kabul edilmiştir (kirişlerin birleştiği yüzlerdeki küçük fark ihmal edildi). İç kirişlerin net toplam uzunluğu 48 m, kenar kirişlerinki 44 m; merdiven ve şaft boşlukları 10 m².
| Eleman | Hesap | Kalıp alanı (m²) |
|---|---|---|
| Kolonlar | 12 × 2 × (0,30 + 0,60) × 2,85 | 61,56 |
| İç kirişler | 48 × (0,25 + 2 × 0,35) | 45,60 |
| Kenar kirişler | 44 × (0,25 + 0,35 + 0,50) | 48,40 |
| Döşeme | 192 − (48 + 44) × 0,25 − 12 × 0,30 × 0,60 − 10 | 156,84 |
| Toplam | 312,40 |
Bu katta yaklaşık 312 m² kalıp vardır; kat alanının 1,6 katı kadar. Oran plan şemasına ve eleman boyutlarına göre değiştiği için başka bir projeye “katsayı” olarak taşınmamalıdır.
Malzeme miktarı ve kesim payı
Plywood levha sayısı, kalıp alanına kesim payı eklenip bir levhanın alanına bölünerek bulunur. 1,25 × 2,50 m (3,125 m²) levha ve %8 kesim payı kabulüyle:
312,40 × 1,08 ÷ 3,125 = 107,97 → 108 levha
Kesim payı, kolon ve kiriş ölçüleri levha ölçüsüne ne kadar uyuyorsa o kadar azalır. Kalıp metrajına fire eklenmez; fire yalnız malzeme siparişinde düşünülür. Tekrarlı katlarda aynı kalıp birkaç kez kullanılır; bu yüzden toplam ihtiyaç, bir katın kalıbı ile aynı anda kurulu kalması gereken kat sayısının çarpımıyla planlanır. Örneğin alttaki katın dikmeleri sökülmeden üst kat döşemesi kurulacaksa iki takım döşeme kalıbı ve dikme gerekir; bu sayı kalıp sökme sürelerine bağlıdır (kalıp sökme süreleri). Bir levhanın kaç kez kullanılabileceği malzemenin kalitesine, kalıp yağının düzenli sürülmesine ve söküm özenine göre değişir; kendi şantiye kayıtlarınızla izleyin.
Sık yapılan hatalar
- Kiriş yan yüzünü tam yükseklikte almak: iç kirişte döşeme kalınlığı düşülmezse kalıp fazla çıkar.
- Kenar kirişin dış yüzünü unutmak: dış yüz döşeme üstüne kadar kalıplanır; iç yüzle aynı alınırsa kalıp eksik çıkar.
- Kesişimleri iki kez saymak: kirişleri kolon aksından aksa ölçmek kolon kesitini iki kez sayar.
- Brüt beton yüzeyleri ayırmamak: görünür kalacak yüzeyler özel kalıp ve daha fazla işçilik ister; ayrı kalem olarak hesaplanmalıdır.
- Merdiven, konsol ve saçakları atlamak: alanları küçük ama işçiliği yüksek kalemlerdir.
Hesabı eleman listesiyle bir metraj cetvelinde tutmak, hakedişte ve taşeron kontrolünde işinizi kolaylaştırır (metraj cetveli şablonu, metraj nasıl çıkarılır). Aynı elemanların beton hacmi için beton hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Betonun kalıba değdiği yüzey alanı m² olarak ölçülür. Kolonda çevre × yükseklik, kirişte taban ile döşeme altında kalan yan yüzler, döşemede kirişler ve kolonlar düşülmüş alan alınır.
Döşemenin kendisi için yaklaşık 1 m² gerekir; kirişler ve kolonlar eklendiğinde oran plan şemasına göre artar. Örnek kattaki 1,6 oranı yalnız o projeye aittir; eleman eleman hesap yapmak daha güvenilirdir.
Kalıp metrajına fire eklenmez; fire, malzeme siparişinde levha ve kereste kesim kaybı olarak eklenir. Kesim payı, eleman ölçülerinin levha ölçüsüne uyumuna göre değişir.
Hayır. Toprağa ya da grobetona dökülen alt yüz kalıplanmaz; yalnız yan yüzler kalıp alanına girer.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.