Dolgu duvarlar tuğla, bims ya da gazbeton blokla, projedeki aks ve kotlara göre şakulünde ve derzleri şaşırtılarak örülür; uzun ve yüksek duvarlarda hatıl yapılır, kapı ve pencere üstlerine lento konur. Sıva, tesisat boruları döşenip duvar yeterince kuruduktan sonra serpme, kaba ve ince sıva katmanlarıyla uygulanır; farklı malzemelerin birleştiği yerlere sıva filesi konur.
Hangi duvar malzemesi, nerede kullanılır?
| Malzeme | Öne çıkan özellik | Harç ve uygulama | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Düşey delikli kil tuğla (TS EN 771-1) | Yaygın, ucuz, sıva tutuculuğu iyi | Çimento esaslı kâgir harcı, geleneksel derz | Kullanmadan önce nemlendirilir; kırık tuğla oranı yüksek partiler geri çevrilir. |
| Gazbeton blok (TS EN 771-4) | Hafif, ısı yalıtımı iyi, ölçüleri hassas | İnce derzli yapıştırma harcı, üretici talimatına göre | Kalın harçla örülmez; ıslak hacimlerde üreticinin önerdiği yalıtım uygulanır. |
| Bims ve hafif beton blok (TS EN 771-3) | Hafif, yangına dayanıklı | Kâgir harcı | Blok kuru olmalı; büzülme çatlaklarına karşı derz ve file detayları önemlidir. |
| Beton briket | Ağır, dayanımlı | Kâgir harcı | Bahçe ve otopark duvarlarında yaygındır; ağırlığı taşıyıcı sisteme ek yük getirir. |
Kâgir harçları TS EN 998-2, sıva harçları TS EN 998-1 kapsamındadır. Malzeme miktarını hesaplamak için tuğla ve gazbeton hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Örmeye başlamadan önce
- Aplikasyon: Duvar aksları, kapı ve pencere yerleri ile elektrik panosu, şaft ve dolap boşlukları zemine ve kolonlara işaretlenir.
- İlk sıra: Döşeme yüzeyi hiçbir zaman tam düz olmadığından ilk sıra tesviye harcı üzerine terazisinde oturtulur; sonraki bütün sıraların düzgünlüğü bu sıraya bağlıdır.
- Malzeme kabulü: Blok ölçüleri, kırık oranı ve nem durumu kontrol edilir; yağmurda ıslanmış gazbeton kurumadan örülmez.
- Projeyle karşılaştırma: Mimari projedeki duvar kalınlıkları, ıslak hacim ve yangın duvarı gibi özel duvarlar ayrıca işaretlenir.
Duvar nasıl örülür?
- Derzleri şaşırtın: Alt ve üst sıradaki düşey derzler aynı hizaya gelmez; uygulamada çoğunlukla blok boyunun dörtte biri ile yarısı arasında bir kaydırma yapılır.
- Şakul ve mastar: Köşelere önce mira (köşe) blokları dikilir, aralarına ip gerilir; her birkaç sırada şakul ve düzlem kontrol edilir.
- Derzi doldurun: Yatay ve düşey derzler boşluksuz doldurulur. Boş derz hem ses ve ısı köprüsü hem de çatlak başlangıcıdır.
- Köşe ve kesişimleri bağlayın: Birleşen duvarlar geçmeli örülür ya da ankrajla bağlanır.
- Lento yerleştirin: Kapı ve pencere boşluklarının üstüne her iki yana yeterince oturan lento konur.
- Günlük yüksekliği sınırlayın: Taze harç ezilmesin diye duvar bir günde çok yükseltilmez; üretici ve şartnamedeki sınıra uyulur.
- Üst birleşimi sona bırakın: Duvarın kiriş ya da döşeme altına birleşen son sırası, alttaki harç oturduktan sonra yapılır. Kirişin sehimini duvara aktarmamak için birleşim esnek bir malzemeyle doldurulur.
Hatıl ve deprem açısından dolgu duvar
Dolgu duvar taşıyıcı değildir ama depremde en çok hasar gören elemanların başındadır. TBDY 2018, betonarme binalardaki bölme duvar, parapet ve kalkan duvarlarda yapılacak yatay ve düşey hatıllar için yığma yapılar bölümündeki kurallara uyulmasını ister (md. 7.12). Uzun ve yüksek duvarlarda, serbest uçlarda ve büyük boşluk kenarlarında hatılın yeri ve donatısı projede gösterilmelidir. Yönetmeliğin bilgilendirme eki (Ek 4C), gevrek dolgu duvarlarla kolonlar arasında esnek derz oluşturan bir bağlantı detayını örnek olarak verir; bu tür detaylar duvarın çerçeveden ayrı hareket etmesine izin vererek hasarı azaltır. Ayrıca kolonlar arasında bant pencere boşluğu bırakılarak örülen duvarlar kısa kolon oluşturabilir; bu yüzden duvar boşlukları projeden farklı uygulanmamalıdır.
Tesisat ve duvar
Elektrik ve sıhhi tesisat boruları için duvarda kanal açmak kaçınılmazdır, ancak sınırlı tutulmalıdır. Uzun yatay kanallar duvarı zayıflatır; mümkün olduğunca düşey kanal kullanılır, gazbetonda uygun aletle kesilir. Borular sabitlendikten sonra kanallar harçla doldurulur ve üzerine file konur. Sıvaya geçmeden tesisat basınç testlerinin yapılmış olması gerekir; bkz. tesisat testleri.
Sıva katmanları nasıl uygulanır?
| Katman | Görevi | Uygulama notu |
|---|---|---|
| Serpme (çarpma) sıva | Sıvanın yüzeye tutunmasını sağlar | Özellikle beton ve düzgün yüzeylerde; ince ve pürüzlü bırakılır. |
| Kaba sıva | Yüzeyi düzeltir, şakulü ve düzlemi sağlar | Anolar ve köşe profilleriyle mastarlanır; çok kalın tek kat yerine gerekirse iki katta uygulanır. |
| İnce sıva ya da alçı | Boyaya hazır son yüzey | Kaba sıva yeterince kuruduktan sonra; iç mekânda çoğunlukla alçı esaslı sıva kullanılır. |
Katman kalınlıkları ve bekleme süreleri kullanılan hazır sıvanın üretici talimatına ve şartnameye göre belirlenir; dış ve iç sıvanın tasarım ve uygulama esasları TS EN 13914 serisinde yer alır. Beton ile tuğlanın birleştiği yerlere, kanal dolgularına ve kapı-pencere köşelerine sıva filesi konur; köşelerde köşe profili kullanılır. Sıva da kür ister: sıcak ve rüzgârlı havada çabuk kuruyan sıva çatlar, bu yüzden ilk günlerde nemli tutulur. Çoğu üretici +5 °C'nin altında ve dondan önceki saatlerde uygulama yapılmamasını önerir. Malzeme miktarı için sıva ve şap hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Kalite kontrolde nelere bakılır?
- Şakul ve düzlem: Uzun bir mastarla duvarın ve sıvanın düzlemi kontrol edilir; izin verilen sapma şartnamede yazılı olmalıdır.
- Boşluk: Sıvaya tıklatıldığında boş ses veren bölgeler kabarmanın işaretidir; kırılıp yeniden yapılır.
- Çatlak: Kolon-duvar birleşiminde, kanal üzerinde ve pencere köşelerinde çatlak aranır.
- Köşeler ve kasalar: Köşe profillerinin doğruluğu, kapı ve pencere kasalarıyla sıva birleşimi kontrol edilir.
En sık yapılan hatalar
- Düşey derzleri boş bırakmak ya da aynı hizaya getirmek.
- Duvarı kirişin altına sıkıca kamalayıp sehim payı bırakmamak.
- Tesisat testi yapılmadan sıvaya geçmek.
- Beton yüzeye serpme yapmadan kaba sıva uygulamak.
- Birleşim yerlerine file koymamak.
Duvar ve sıvadan sonraki işlerin sırası için ince işler sırası, dış duvarların yalıtımı için mantolama uygulaması sayfalarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) RG 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer) · md. 7.12 duvar hatılları · Bölüm 11 yığma yapı kuralları · Bilgilendirme Eki 4C dolgu duvarları için esnek bağlantı
- TS EN 771 serisi, TS EN 998-1/-2 ve TS EN 13914 kâgir birimler; sıva ve kâgir harçları; sıva tasarımı ve uygulaması
Sık sorulan sorular
Sabit bir süre yoktur; harcın oturması, duvarın kuruması ve tesisatın tamamlanıp test edilmesi beklenir. Kullanılan blok ve sıvanın üretici talimatındaki bekleme süresi esas alınır.
Gazbetona, üreticinin önerdiği astar ve gazbetonla uyumlu hazır sıvalar uygulanır. Yüzey nemlendirilmeden ya da astarlanmadan kalın çimento sıvası atılması çatlak ve kabarmaya yol açabilir.
Evet. Beton ile duvar malzemesi farklı hareket ettiği için birleşim çizgisi en sık çatlayan yerdir; birleşimi iki yana taşacak şekilde sıvanın içine file konması çatlağı büyük ölçüde önler.
Uzun ve yüksek duvarlarda, serbest uçlarda, parapet ve kalkan duvarlarda ve büyük boşluk kenarlarında gerekir. TBDY 2018 bu hatıllar için yığma yapılar bölümündeki kurallara uyulmasını ister; yeri ve donatısı projede gösterilmelidir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.