Şantiyede iş kazası olduğunda önce tehlike durdurulur, ilk yardım yapılır ve 112 aranır. İşveren kazayı o yerin kolluk kuvvetine derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Olay yeri ve kayıtlar korunur, tanık ifadeleri alınır; kök neden analiziyle önlem belirlenir, risk değerlendirmesi yenilenir ve kazazedeye işe dönüşte ek eğitim verilir.
İlk dakikalarda yapılacaklar
- Tehlikeyi durdurun: makineyi kapatın, enerjiyi kesin, vinç hareketini durdurun; ikinci bir kazayı önleyin. Yardıma koşan kişi de aynı tehlikeye açıksa önce onun güvenliğini sağlayın.
- İlk yardım ve 112: şantiyedeki ilkyardımcı müdahale eder; çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar en az bir ilkyardımcı bulunmalıdır. Yüksekten düşmelerde omurga yaralanması ihtimaline karşı kazazede zorunlu olmadıkça hareket ettirilmez.
- Olay yerini koruyun: alanı şeritle çevirin; kolluk ve savcılık incelemesi bitene kadar iskele, kemer, sapan gibi ekipmanları yerinden oynatmayın. Tehlike sürdüğü için müdahale etmek zorunda kalırsanız yaptığınız değişikliği saatiyle ve fotoğrafla kaydedin.
- Haber verin: şantiye şefi, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve işveren; kazazede bir alt işverenin çalışanıysa onun yetkilisi.
- Kayda başlayın: saat, yer, yapılan iş, kullanılan ekipman, hava durumu, tanıkların adları, fotoğraflar.
İş kazası nereye, ne zaman bildirilir?
| Kime? | Ne zaman? | Kim bildirir? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kolluk (polis veya jandarma) | Derhal | İşveren | 5510 md. 13 |
| SGK | Kazadan sonraki en geç üç iş günü içinde; kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olduysa öğrenildiği tarihten itibaren | İşveren | 6331 md. 14; 5510 md. 13 |
| SGK | En geç on gün içinde | Kazazedeyi kabul eden sağlık kuruluşu | 6331 md. 14 |
SGK'ya bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle yapılır; uygulamada SGK'nın e-Bildirge ekranlarından elektronik olarak gönderilir. Kazazede bir alt işverenin sigortalısıysa bildirimi kural olarak onu çalıştıran alt işveren yapar; asıl işveren de bildirimin süresinde yapıldığını takip etmelidir. Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar kazazedeye ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (5510 md. 21) ve ayrıca idari para cezası uygulanır. Kazazedenin rapor almamış olması bildirimi kendiliğinden gereksiz kılmaz; tereddüt ettiğiniz olayları iş güvenliği uzmanınız ve mali müşavirinizle süre kaçırmadan değerlendirin.
Kaza nasıl incelenir? Kök neden analizi
İşveren bütün iş kazalarının kaydını tutar, gerekli incelemeyi yapar ve rapor düzenler; kimse yaralanmasa da zarar doğuran ya da doğurabilecek olayları da inceler (6331 md. 14). İyi bir inceleme “kim hata yaptı?” sorusunda durmaz, “bu kaza neden mümkün oldu?” sorusunu sorar:
- Doğrudan neden: döşeme kenarında korkuluk yoktu.
- Kök neden: sıva ekibi korkuluğu söktü, iş bitince kimse geri takmadı, günlük kontrol yapılmadı, iş programı ekipleri sıkıştırdı.
- Yöntem: art arda “neden?” sorgulaması ya da insan, yöntem, ekipman, malzeme, ortam ve yönetim başlıklarıyla neden-sonuç şeması.
- Önlem: her kök neden için sorumlu ve tarih; aynı tehlikenin diğer bloklarda veya katlarda olup olmadığının kontrolü.
Kazadan sonra risk değerlendirmesinin ilgili bölümü yenilenir ve kazazedeye işe başlamadan önce kazanın nedenleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri üzerine ek eğitim verilir (6331 md. 17). Olayı ve alınan önlemleri şantiye günlüğüne de yazın (Şantiye Günlüğü Nasıl Tutulur?); güncelleme için Şantiye Risk Değerlendirmesi sayfasına bakın.
Kazadan sonra hangi hukuki süreçler başlar?
| Süreç | Ne olur? |
|---|---|
| SGK incelemesi | Olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı incelenir; kazazedeye geçici iş göremezlik ödeneği, gerekirse gelir bağlanır |
| SGK rücu davası | Kaza işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırı davranışı sonucu olduysa SGK yaptığı ödemeleri işverenden ister (5510 md. 21) |
| İş müfettişi incelemesi | Aykırılıklar için idari para cezası; hayati tehlike sürüyorsa işin durdurulması (6331 md. 25 ve 26) |
| Ceza soruşturması | Savcılık, taksirle öldürme veya yaralama (TCK md. 85 ve 89) kapsamında işveren vekili, şantiye şefi, iş güvenliği uzmanı ve taşeron gibi kişilerin kusurunu bilirkişiyle araştırır |
| Tazminat davası | Kazazede veya yakınları maddi ve manevi tazminat isteyebilir; asıl işveren ile alt işveren birlikte sorumlu tutulabilir |
Bu süreçlerin hepsinde eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi, KKD zimmetleri, ekipman kontrol raporları, onaylı defterdeki uzman uyarıları ve günlük kontrol formları belirleyici delillerdir. Kazadan sonra eksik belgeyi geriye tarihli tamamlamaya çalışmak ayrı ve ağır sonuçlar doğurur; dosyayı iş başlamadan hazırlayın (Şantiyede İSG Zorunlu Belgeler).
Meslek hastalığı ve ramak kala olaylar
İşyeri hekimi veya sağlık kuruluşunun işverene bildirdiği meslek hastalıkları, öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir. Ramak kala olaylar SGK'ya bildirilmez ama kayda alınır ve incelenir. Şantiyede ramak kalaları cezalandırmadan raporlatmak, ağır kazaları önlemenin en ucuz ve en etkili yoludur: bugün düşen bir kalıp parçası, yarın birinin üzerine düşebilecek olanın habercisidir.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 14 kayıt ve bildirim · md. 17 kaza sonrası ek eğitim · md. 25 işin durdurulması · md. 26 idari para cezaları
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 13 iş kazası tanımı ve bildirimi · md. 21 işverenin sorumluluğu ve bildirmeme sonucu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md. 85 taksirle öldürme · md. 89 taksirle yaralama
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği RG 29.12.2012 / 28512 · md. 6 ekip · md. 8–10 tehlike, analiz, kontrol · md. 11 dokümantasyon · md. 12 yenileme · md. 15 alt işveren
- İlkyardım Yönetmeliği RG 29.07.2015 / 29429 · tehlike sınıfına göre ilkyardımcı sayısı
Sık sorulan sorular
İşveren kazayı en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olduysa süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar.
Evet. 5510 sayılı Kanun'a göre işveren iş kazasını o yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal bildirmek zorundadır.
Kural olarak kazazedeyi sigortalı olarak çalıştıran alt işveren bildirir. Asıl işveren de bildirimin süresinde yapıldığını takip etmeli ve olayı kendi kayıtlarına işlemelidir.
Bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir ve idari para cezası uygulanır. Kazayı gizlemek ceza ve tazminat süreçlerinde de işvereni zor durumda bırakır.
Evet. İş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olaylar risk değerlendirmesinin ilgili bölümünün yenilenmesini gerektirir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.