4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kamu idarelerinin yapım işi, mal ve hizmet alımlarını hangi usulle ihale edeceğini düzenler. Yapım işlerinde temel usul açık ihaledir; yeterlik belgeleri, teminat oranları, ilan süreleri, aşırı düşük teklif sorgulaması ve şikâyet süreleri kanunda yazılıdır. Kanun 22.01.2002 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı, 01.01.2003'te yürürlüğe girdi.
4734 sayılı Kanun neyi düzenler, kimleri bağlar?
Kamu İhale Kanunu, kamu kaynağı kullanan idarelerin yapım işi, mal ve hizmet alımlarını hangi kurallarla ihale edeceğini belirler. Bakanlıklar, belediyeler, il özel idareleri, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri gibi kanunun 2. maddesinde sayılan idareler bu kurallara uyar; 3. maddedeki istisnalar ayrıca düzenlenmiştir. Müteahhit açısından kanun üç soruya cevap verir: ihaleye hangi belgelerle girilir, teklif nasıl değerlendirilir ve hukuka aykırı bir işleme karşı hangi sürede başvurulur?
Kanun 22.01.2002 tarihli ve 24648 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; Kamu İhale Kurumu'nu düzenleyen 53. madde yayım tarihinde, diğer hükümler 01.01.2003'te yürürlüğe girdi. Sözleşme imzalandıktan sonraki dönem 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na, yapım ihalelerinin ayrıntıları ise Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'ne bırakılmıştır.
Yapım işlerinde hangi ihale usulleri uygulanır?
Kanunun 18. maddesi üç usul sayar; yapım işlerinde genel kural açık ihaledir.
| Usul | Madde | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|---|
| Açık ihale | md. 19 | Bütün isteklilerin teklif verebildiği genel usul. |
| Belli istekliler arasında ihale | md. 20 | Önce ön yeterlik yapılır, yalnız davet edilenler teklif verir. Uzmanlık veya ileri teknoloji gerektiren işlerde ve yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısını aşan yapım işlerinde seçilebilir. Davet edilebilecek aday beşten, teklif sayısı üçten az kalırsa ihale iptal edilir. |
| Pazarlık | md. 21 | Yalnız kanunda sayılan hâllerde: önceki ihalede teklif çıkmaması, afet veya can ve mal güvenliği nedeniyle ivedilik, savunma ihtiyacı, Ar-Ge gerektiren ya da teknik özellikleri önceden netleştirilemeyen özgün işler. İvedilik hâllerinde ilan zorunlu değildir; en az üç istekli davet edilir. |
Doğrudan temin (md. 22) ise ilan ve teminat aranmadan, sınırlı hâllerde başvurulan bir alım yöntemidir ve 18. maddedeki ihale usulleri arasında yer almaz.
İhaleye katılmak için hangi şartlar aranır?
İdare, 10. maddede sayılan belgelerden işin niteliğine uygun olanları seçer ve ilanda belirtir. Ekonomik ve mali yeterlik için banka belgeleri, bilanço ve iş hacmini gösteren belgeler; mesleki ve teknik yeterlik için oda kaydı, iş deneyim belgesi, personel ve kalite belgeleri istenebilir. İş deneyiminde, son on beş yıl içinde geçici kabulü yapılmış işler ile devam eden işlerde sözleşme bedelinin en az %80'ine ulaşmış olanlar dikkate alınır. Ayrıntılar için iş deneyim belgesi sayfasına bakabilirsiniz.
Aynı maddeye göre iflas eden, konkordato ilan eden, kesinleşmiş SGK prim veya vergi borcu bulunan, son beş yılda mesleki faaliyeti nedeniyle hüküm giyen ya da sahte belge verdiği anlaşılan istekli ihale dışı bırakılır. 11. madde ise ihalelerden yasaklı olanları, ihaleyi yapan idarenin ilgili görevlilerini ve bunların yakınlarını, işin danışmanlığını yapanları ihaleye hiç kabul etmez. İş deneyim belgeleri belge sahibi dışında kullanılamaz, devredilemez ve kiraya verilemez.
Teminatlar ve sözleşmeye kadar geçen süreler
- Yaklaşık maliyet: KDV hariç hesaplanır ve ihaleden önce açıklanmaz (md. 9); tekliflerin açıldığı oturumda teklif fiyatlarıyla birlikte duyurulur.
- Geçici teminat: teklif edilen bedelin %3'ünden az olamaz (md. 33).
- Karar ve bildirim: ihale yetkilisi komisyon kararını en geç beş iş günü içinde onaylar veya iptal eder (md. 40). Sonuç, onayı izleyen üç gün içinde bütün isteklilere bildirilir; bildirimden itibaren on gün (21. maddenin b ve c bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün) geçmeden sözleşme imzalanamaz (md. 41).
- Kesin teminat ve imza: davet edilen istekli, tebliği izleyen on gün içinde ihale bedelinin %6'sı oranında kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalar (md. 42–43). İmzalamazsa geçici teminatı gelir kaydedilir ve idare ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibiyle sözleşme yapabilir (md. 44).
2026'da yapım ihalelerinde ilan süreleri
İlan süreleri yaklaşık maliyete göre değişir (md. 13). Parasal sınırlar her yıl 1 Şubat'tan geçerli olmak üzere güncellenir (md. 67); aşağıdaki tutarlar Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1) ile 01.02.2026–31.01.2027 dönemi için belirlenen değerlerdir.
| Yapım işinin yaklaşık maliyeti | Asgari ilan süresi | İlan yeri |
|---|---|---|
| 4.087.898 TL'ye kadar | İhaleden en az 7 gün önce | İşin yapılacağı yerde çıkan bir gazete ve bir internet haber sitesi |
| 4.087.898 – 34.067.732 TL | En az 14 gün önce | Kamu İhale Bülteni ile yerel gazete ve internet haber sitesi |
| 34.067.732 TL'den eşik değere kadar | En az 21 gün önce | Kamu İhale Bülteni ile yerel gazete ve internet haber sitesi |
| Eşik değer (686.924.429 TL) ve üzeri, açık ihale | En az 40 gün önce | Kamu İhale Bülteni; elektronik ilan ve EKAP erişimi sağlanırsa kanundaki ölçüde kısaltılabilir |
Aşırı düşük teklifler nasıl değerlendirilir?
İhale komisyonu, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük kalan teklifleri belirler ve reddetmeden önce teklifin önemli bileşenleri için yazılı açıklama ister (md. 38). Açıklamada yapım yönteminin ekonomikliği, seçilen teknik çözümler, istekliye özgü avantajlı koşullar ve işin özgünlüğü öne sürülebilir; yeterli bulunmayan teklif reddedilir. Sınır değerin nasıl hesaplanacağı ve hangi ihalelerde açıklama istenmeden ret yapılabileceği Kurum düzenlemeleriyle belirlenir. Uygulamada açıklamanın malzeme fiyat teklifleri, işçilik hesabı ve makine giderleriyle belgelenmiş bir analiz dosyasına dayanması beklenir; bu dosyayı teklif aşamasında hazırlamak, kısa açıklama süresinde işinizi kolaylaştırır.
Şikâyet, itirazen şikâyet ve yasaklama
İhale sürecindeki bir işlemin hukuka aykırı olduğunu düşünen istekli önce idareye şikâyette bulunur; dava açmadan önce bu idari yolları tüketmek zorunludur (md. 54). Şikâyet, aykırılığın öğrenildiği günü izleyen on gün içinde (21. maddenin b ve c bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün) ve sözleşme imzalanmadan yapılır; ilan ve dokümana yönelik şikâyetler en geç ihale tarihinden üç iş günü öncesine kadar verilebilir (md. 55). İdare on gün içinde karar verir. Karar uygun bulunmazsa ya da süresinde verilmezse on gün içinde Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet başvurusu yapılır; Kurum kural olarak yirmi gün içinde karar verir (md. 56). Kurumun nihai kararlarına karşı yargı yolu açıktır (md. 57).
Yasak fiil veya davranışta bulunanlar bir yıldan iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep olmadan sözleşme imzalamayanlar altı aydan bir yıla kadar bütün kamu ihalelerinden yasaklanır (md. 58). Yasak, şahıs şirketlerinde ortakların tamamına, sermaye şirketlerinde sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklara da uygulanır.
Kaynaklar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu RG 22.01.2002 / 24648 · md. 10 yeterlik · md. 13 ilan süreleri · md. 18–21 usuller · md. 38 aşırı düşük teklif · md. 54–58 başvurular ve yasaklama
- Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1) — eşik değerler ve parasal limitler RG 22.01.2026 / 33145; 01.02.2026'dan itibaren geçerli
- Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) ihale ilanları, dokümanlar ve iş deneyim belgeleri
Sık sorulan sorular
Eşik değer, ilan süreleri ve yerli istekli düzenlemelerinde kullanılan yaklaşık maliyet sınırıdır. 01.02.2026–31.01.2027 döneminde yapım işleri için 686.924.429 TL'dir; tutar her yıl Kamu İhale Kurumu tebliğiyle güncellenir.
İhaleden önce açıklanmaz, ilan ve dokümanda yer almaz (md. 9). Tekliflerin açıldığı oturumda teklif fiyatlarıyla birlikte yaklaşık maliyet tutarı da duyurulur.
Kural olarak ihale bedelinin %6'sıdır (md. 43). Teklifi sınır değerin altında kalan istekliden, Kurum düzenlemesine göre yaklaşık maliyetin %6'sı ile %15'i arasında belirlenen daha yüksek bir oran istenebilir.
Önce ihaleyi yapan idareye, durumun öğrenildiği günü izleyen 10 gün içinde şikâyet edilir. İdarenin kararından sonra 10 gün içinde Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyette bulunulabilir.
Evet. Kanunun 10. maddesi kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşmeyle yapılan işleri kabul eder; özel sektör işleri için belge kural olarak belediyeden alınır.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.