4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, 4734'e göre ihale edilen işlerde sözleşmenin imzadan kabule kadar nasıl yürüyeceğini düzenler. Sözleşme türleri, fiyat farkı, mücbir sebep, teminat iadesi, değişiklik ve devir sınırları, fesih hâlleri, iş artışı oranları ve yüklenicinin 15 yıllık sorumluluğu bu kanundadır. RG 22.01.2002 / 24648.
Kanunun kapsamı ve temel ilkesi
Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre yapılan ihalelerden sonra imzalanan sözleşmelerin düzenlenmesini ve uygulanmasını konu alır. Kanun 22.01.2002 tarihli ve 24648 sayılı Resmî Gazete'de 4734 ile aynı gün yayımlandı ve 01.01.2003'te yürürlüğe girdi.
Kanunun ruhunu 4. madde verir: sözleşmeye ihale dokümanına aykırı hüküm yazılamaz, kanunda sayılan hâller dışında sözleşme değiştirilemez ve ek sözleşme yapılamaz, taraflar eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir. Kanunda hüküm bulunmayan konularda Borçlar Kanunu uygulanır (md. 36); bu nedenle eser sözleşmesi kuralları da zaman zaman devreye girer.
Yapım işlerinde sözleşme türleri
| Tür (md. 6) | Dayanağı | Bedel nasıl oluşur? |
|---|---|---|
| Anahtar teslimi götürü bedel | Uygulama projeleri ve mahal listeleri | İşin tamamı için teklif edilen toplam bedel; ödeme ilerleme yüzdelerine göre yapılır. |
| Birim fiyat | Ön veya kesin proje, mahal listesi ve birim fiyat tarifleri | Her iş kaleminin miktarı ile teklif edilen birim fiyatın çarpımlarının toplamı. |
| Karma | Kalemlerin bir kısmı götürü, bir kısmı birim fiyat | İki yöntem aynı sözleşmede birlikte uygulanır. |
| Münferit sözleşme | Çerçeve anlaşma | Çerçeve anlaşmaya dayanılarak ihtiyaç doğdukça imzalanır. |
4734 sayılı Kanunun 62. maddesinin (c) bendine göre uygulama projesi bulunan yapım işleri anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihale edilir. Türler arasındaki risk farkı için sözleşme türleri kılavuzuna bakabilirsiniz.
Sözleşmede ne değiştirilebilir, sözleşme devredilebilir mi?
İmzadan sonra, sözleşme bedeli aşılmamak ve taraflar anlaşmak şartıyla yalnız iki konu değiştirilebilir: işin yapılacağı veya teslim edileceği yer ile işin süresinden önce bitirilmesi kaydıyla süre ve buna bağlı ödeme şartları (md. 15).
Sözleşme ancak zorunlu hâllerde ve ihale yetkilisinin yazılı izniyle başkasına devredilebilir; devralanın ilk ihaledeki şartları taşıması gerekir. İsim ve statü değişikliğinden kaynaklananlar dışında, bir devirden sonraki üç yıl içinde aynı yüklenici başka bir sözleşme devredemez veya devralamaz; izinsiz devir fesih ve ihalelerden yasaklama sonucunu doğurur (md. 16). Yüklenicinin ölümünde mirasçılar otuz gün içinde teminat vererek devam talep edebilir, iflasta sözleşme feshedilir, ağır hastalık veya tutuklulukta otuz gün içinde vekil gösterilmesi gerekir (md. 17).
Mücbir sebep ve süre uzatımı
Kanunun 10. maddesi mücbir sebepleri sınırlı sayar: doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ve Kurumun belirleyeceği benzeri hâller. Bir olayın mücbir sebep sayılabilmesi için yükleniciden kaynaklanmaması, işi gerçekten engellemesi, yüklenicinin bu engeli kaldıracak gücü olmaması, olaydan sonraki yirmi gün içinde idareye yazılı bildirilmesi ve yetkili mercilerce belgelenmesi gerekir. İdareden kaynaklanan gecikmelerde süre uzatımının nasıl verileceği Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nde ayrıca düzenlenmiştir.
Teminatlar ne zaman iade edilir?
- Fiyat farkı nedeniyle sözleşme bedelinde artış olursa, artış tutarının %6'sı oranında ek kesin teminat alınır; bu tutar hakedişlerden kesilerek de karşılanabilir (md. 12).
- Yapım işlerinde kesin teminatın yarısı, eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul tutanağı onaylandıktan sonra; kalanı SGK'dan ilişiksizlik belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra iade edilir (md. 13).
- Yüklenicinin bu işten idareye veya SGK'ya borcu varsa teminat paraya çevrilip borca mahsup edilir; iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen alınmayan teminat mektupları hükümsüz kalır (md. 13–14).
Fesih hâlleri ve iş artışı sınırları
Yüklenici mali acz içinde olduğunu yazılı bildirirse (md. 19) ya da idarenin en az on gün süreli ihtarına rağmen aykırılığı sürdürürse veya yasak fiil işlerse (md. 20), kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Gelir kaydedilen teminat, alındığı tarihten itibaren endeksle güncellenir ve aradaki fark yükleniciden ayrıca tahsil edilir (md. 22). Mücbir sebeple feshedilen sözleşmede ise teminatlar iade edilir (md. 23).
Öngörülemeyen bir durum nedeniyle iş artışı zorunlu hâle gelirse, iş sözleşmeye esas proje içinde kalıyor ve asıl işten ayrılamıyorsa, anahtar teslimi götürü bedel işlerde sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyat işlerde %20'sine kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir; birim fiyat yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40'a çıkarabilir (md. 24). İş sözleşme bedelinin %80'inden az bir tutarla bitecekse yüklenici işi tamamlamak zorundadır ve ona %80 ile gerçekleşen tutar arasındaki farkın %5'i ödenir. Örnek: 50.000.000 TL'lik bir iş 35.000.000 TL'ye tamamlandıysa fark 40.000.000 − 35.000.000 = 5.000.000 TL, ödenecek tutar 250.000 TL'dir (geçici kabul tarihindeki fiyatlarla). Ayrıntılar için iş artışı ve iş eksilişi kılavuzuna bakın.
Yasaklar ve 15 yıllık sorumluluk
Sözleşmenin uygulanması sırasında hileli malzeme kullanmak, fen ve sanat kurallarına aykırı veya kusurlu imalat yapmak, idareye zarar vermek ve sözleşmeyi izinsiz devretmek yasaktır (md. 25); bunları yapanlar bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu ihalelerinden yasaklanır (md. 26). Yüklenici ve alt yükleniciler, yapının kurallara uygun yapılmamasından doğan zararlardan kesin kabule kadar ve kesin kabulün onaylandığı tarihten itibaren on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur (md. 30). Bu nedenle taşeron sözleşmelerine aynı sorumluluğu yansıtan maddeler eklemek önemlidir.
Kaynaklar
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu RG 22.01.2002 / 24648 · md. 6 sözleşme türleri · md. 10 mücbir sebep · md. 12–14 teminatlar · md. 15–17 değişiklik ve devir · md. 19–24 fesih ve iş artışı · md. 30 sorumluluk
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 62/c uygulama projesi ve anahtar teslimi götürü bedel
Sık sorulan sorular
Mücbir sebep hâllerinde (md. 10) ve idareden kaynaklanan gecikmelerde verilir. Mücbir sebebin olaydan sonraki 20 gün içinde idareye yazılı bildirilmesi ve yetkili mercilerce belgelenmesi şarttır.
Yalnız zorunlu hâllerde ve ihale yetkilisinin yazılı izniyle devredilebilir; devralanın ilk ihaledeki şartları taşıması gerekir. İzinsiz devir fesih ve ihalelerden yasaklama sonucunu doğurur.
Yapım işlerinde eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul tutanağı onaylandıktan sonra yarısı; SGK ilişiksizlik belgesi getirilip kesin kabul onaylandıktan sonra kalanı iade edilir.
Anahtar teslimi götürü bedel işlerde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyat işlerde %20'si kadar olabilir. Birim fiyat yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu sınırı sözleşme bazında %40'a çıkarabilir.
Kanunun 30. maddesine göre yüklenici ve alt yükleniciler, kurallara aykırı imalat ve hileli malzemeden doğan zararlardan kesin kabul onayından itibaren 15 yıl müteselsilen sorumludur.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.