Binalarda erişilebilirlik; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Ek 1. maddesi, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile zorunludur ve teknik ölçüler için TS 9111 standardı esas alınır. Rampalarda eğim, aşılacak yüksekliğe göre %8 ile %5 arasında sınırlanır; umumi otoparklarda her 20 park yerinden biri engellilere ayrılır.
Erişilebilirlik kuralları hangi mevzuattan gelir?
- 3194 sayılı İmar Kanunu, Ek 1. madde: imar planlarında, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarında ve yapılarda, fiziksel çevrenin engelliler için ulaşılabilir kılınması amacıyla TSE'nin ilgili standardına uyulması zorunludur.
- 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun (RG 07.07.2005/25868): yapılı çevrede planlama, tasarım, inşaat, ruhsatlandırma ve denetim süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uyulmasını şart koşar (md. 7). Geçici 2. madde, kamu binalarının ve umuma açık yapıların kanunun yürürlüğünden itibaren sekiz yıl içinde erişilebilir hâle getirilmesini öngörmüştü.
- Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (RG 20.07.2013/28713): umuma açık yapı ve alanları denetleyen komisyonları, erişilebilirlik belgesini ve idari para cezalarının uygulanmasını düzenler.
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği: ruhsat projelerinde erişilebilirlik mevzuatına uyulmasını ve idarenin bu kuralları uygulamasını zorunlu tutar (md. 5); bina girişi, rampa, merdiven, asansör, kapı ve tuvaletler için somut ölçüler içerir.
Bina girişleri ve rampalar nasıl düzenlenir?
Binalarda ve girişlerinde TS 9111'e uyulması zorunludur (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 30). Bina girişinde, ön bahçede parsel sınırına kadar uzanan bir giriş rampası ya da merdivene bitişik, dar kenarı en az 0,90 m ve alanı en az 1,20 m² olan engelli asansörü yeri veya mekanik kaldırma platformu yapılır. Bina girişindeki ve içindeki rampaların eğimi aşılacak yüksekliğe göre sınırlıdır:
| Aşılacak yükseklik | En fazla eğim |
|---|---|
| 15 cm ve daha az | 1:12 (%8) |
| 16–50 cm | 1:14 (%7) |
| 51–100 cm | 1:16 (%6) |
| 100 cm'nin üzeri | 1:20 (%5) |
Örnek: Giriş kotu ile kaldırım arasında 60 cm fark varsa 1:16 eğim uygulanır ve rampanın yatay uzunluğu en az 60 × 16 = 960 cm, yani 9,60 m olur. Bu uzunluk ön bahçeye sığmıyorsa rampa ara sahanlıklarla kırılarak tasarlanır ya da kaldırma platformu düşünülür. Rampaların kenar korumaları, genişlikleri, sahanlıkları, küpeşteleri ve kaplama malzemeleri de TS 9111'e uygun olmalıdır.
Bina içinde nelere dikkat edilir?
- Konut piyesleri ve koridorlar engellilerin kullanımına uygun olmalı; hol ve koridorlar en az 1,20 m genişlikte olur (md. 29).
- Merdivenlerin iki yanında da TSE erişilebilirlik standardına uygun korkuluk ve küpeşte yapılır; basamak ve sahanlık kaplamaları da standarda uyar (md. 31).
- Bina girişinden asansöre kadar engelsiz erişim sağlanır ve asansörler erişilebilirlik donanımına sahip olur (md. 34; bkz. asansör yönetmeliği).
- Eşik yapmak zorunluysa engellilerin hareketini ve yangın çıkışlarını engellemeyecek önlem alınır (md. 39).
- Umumi binalarda kullanıcı kapasitesine göre yeterli büyüklük ve sayıda erişilebilir tuvalet yapılır (md. 48).
- Bahçe tesviyeleri de erişilebilirlik standartlarına uygun düzenlenir (md. 15).
Otoparkta engelli park yerleri
Otopark Yönetmeliği'ne göre umumi bina, bölge ve genel otoparklarda her 20 park yerinden biri, en az bir adet olmak üzere, giriş-çıkış ve asansörlere en yakın yerde engelli işaretiyle ayrılır. Engelli park yerinin kısa kenarı en az 3,50 m, uzun kenarı en az 4,90 m'dir. Projede otopark sayısı engellilere ayrılanlarla birlikte gösterilir; ayrıntılar Otopark Yönetmeliği sayfasındadır.
Sık yapılan hatalar
- Girişte yalnız basamak bırakıp rampayı sonradan çözmeye çalışmak; ön bahçe uzunluğu çoğu zaman yetmez.
- Asansör önüne ya da bina giriş kapısına tek basamak koymak.
- Engelli park yerini otoparkın en uzak köşesine yerleştirmek.
- Rampada kaygan kaplama kullanmak ya da küpeşteyi tek tarafa yapmak.
- Mevcut binalarda tadilat yaparken erişilebilirliği atlamak; yönetmelik mevcut binalarda bina içine asansör ya da erişilebilir kaldırma platformu eklenmesine imkân tanır (md. 59).
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu Ek md. 1 erişilebilirlik
- 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun RG 07.07.2005/25868 · md. 7, geçici 2
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 5, 15, 29–31, 34, 39, 48, 59
- Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği RG 20.07.2013/28713
Sık sorulan sorular
Aşılacak yükseklik 15 cm'ye kadar ise %8 (1:12), 16–50 cm için %7 (1:14), 51–100 cm için %6 (1:16), 100 cm'nin üzerinde %5 (1:20) eğim aşılamaz (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 30).
Umumi bina, bölge ve genel otoparklarda her 20 park yerinden biri, en az bir adet olmak üzere, giriş-çıkışa ve asansöre en yakın yerde engellilere ayrılır.
Evet. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği binalarda ve girişlerinde engellilerin erişimine yönelik TS 9111 standardına uyulmasını zorunlu tutar; İmar Kanunu'nun Ek 1. maddesi de TSE standardına uymayı şart koşar.
Yönetmelik bina girişlerinde ön bahçede rampa ya da merdivene bitişik engelli asansörü yeri veya kaldırma platformu öngörür. Parsel koşulları nedeniyle farklı bir çözüm gerekiyorsa ruhsat aşamasında idareyle netleştirin.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.