Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, kazı toprağı ile inşaat ve yıkım atıklarının ayrı toplanmasını, izinli araçlarla taşınmasını ve yalnız belediyenin gösterdiği sahalara dökülmesini zorunlu kılar. Hafriyat yapanlar ve iki tondan fazla atık üretenler işe başlamadan Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almalıdır. RG 18.03.2004 / 25406.
Yönetmelik kimleri bağlar?
Yönetmelik, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na dayanır ve 18.03.2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının kaynağında azaltılması, ayrı toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı kurallarını koyar. Bağladığı taraflar şunlardır:
- Atık üreticisi: kazı, inşaat, tadilat veya yıkım yapan yapı sahibi ve müteahhit (md. 9).
- Belediyeler: mücavir alan içinde yönetim planını hazırlar, döküm ve geri kazanım sahalarını belirler, taşıma ve bertaraf bedelini ilan eder; büyükşehirlerde görevler büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasında paylaşılır (md. 8).
- Mülki amir: mücavir alan dışında aynı görevleri yürütür (md. 7).
- Taşıyıcılar ve depolama sahası işletenler (md. 10, 24–25).
09.10.2021 tarihli ve 31623 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle geri kazanım tesislerine ilişkin maddeler yürürlükten kaldırıldı; bu tesisler artık Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 02.04.2015 / 29314) çerçevesinde izlenir. Bakanlık 2026'da yeni bir hafriyat ve inşaat atıkları yönetmeliği taslağı paylaştı; yeni düzenlemenin yürürlüğe girip girmediğini işe başlamadan kontrol edin.
Müteahhidin yükümlülükleri
- Faaliyete başlamadan Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almak ve gerekli diğer izinleri tamamlamak (md. 9).
- Atıkları bileşenlerine göre ayrı toplamak; hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarını karıştırmamak, içine zararlı ve yabancı madde katmamak (md. 5 ve 9).
- Kazı sırasında gürültü, toz ve görüntü kirliliğini azaltacak önlemleri almak ve çalışma alanının çevresini kapatmak; kazı ve dolgu hacimlerini dengeleyecek şekilde planlama yapıp toprağı öncelikle şantiye içinde kullanmak (md. 14).
- Bitkisel toprağı ayrı toplamak; bu toprak park ve bahçelerde kullanılır, döküm sahasına gönderilmez (md. 26).
- Asbest, boya, floresan, cıva ve asit gibi tehlikeli atıkları diğerlerinden ayrı toplamak ve tehlikeli atık mevzuatına göre bertaraf ettirmek (md. 22).
- Toplama, taşıma ve bertaraf giderlerini karşılamak; bedel belediyece atık miktarı ve saha uzaklığına göre belirlenip ilan edilir (md. 17).
Hangi işte hangi izin gerekir?
| Durum | Yapılacak iş | Madde |
|---|---|---|
| İki tona kadar atık çıkaran küçük tamirat ve tadilat | Belediyeye veya belediyenin yetkilendirdiği toplama firmasına başvurulur; atık uygun kaplarda toplanıp gösterilen yere götürülür | md. 15 |
| İki tondan fazla atık çıkaran tadilat, inşaat veya yıkım | Belediyeden izin alınır; izinde işin türü ve tahmini atık miktarı yazılır | md. 16 |
| Hafriyat (kazı) yapılacaksa | İşe başlamadan Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınır | md. 23 |
| Yıkım | Yıkım izni alınır; geri kazanılabilir malzemeler ve tehlikeli atıklar yıkımdan önce ayrılır | md. 18–19 |
Başvuru mücavir alan içinde ilgili belediyeye, büyükşehirlerde ilçe belediyesine, mücavir alan dışında mahallin en büyük mülki amirine yapılır. Yıkım işinin ruhsat ve güvenlik tarafı için yıkım ruhsatı kılavuzuna bakabilirsiniz; yıkım planı ve yıkım izninin usulü 2021 tarihli Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik'te ayrıca düzenlenir.
Taşıma ve döküm kuralları
- Atıkların belediyenin veya mülki amirin izin verdiği sahalar dışında denize, göle, akarsuya ya da herhangi bir alana dökülmesi ve dolgu yapılması yasaktır (md. 13).
- Atığı yalnız taşıma izin belgesi bulunan araçlar taşır; inşaat ve yıkıntı atığı taşıyan araçlar sarı renkte olmalı ve üzerinde bu amaçla kullanıldıkları büyük harflerle yazılmalıdır (md. 24).
- Araçların üstü kapatılır, kapasitesinin üzerinde yükleme yapılmaz ve tekerlekleri temizlenmeden trafiğe çıkılmaz (md. 25). Şantiye çıkışına teker yıkama düzeni kurmak bu yükümlülüğü karşılamanın en pratik yoludur.
- Depolama sahaları, taşıma ve kabul belgesi olmayan atığı kabul etmez; sıvı atık, arıtma çamuru, tehlikeli ve evsel atık bu sahalara dökülemez (md. 39–40).
Yaptırımlar ve pratik öneriler
Yönetmeliğe aykırılıkta Çevre Kanunu'ndaki idari yaptırımlar uygulanır (md. 46); ceza tutarları her yıl güncellenir. Kaçak döküm yapan taşıyıcıyla çalışmak cezanın yanında şantiyenin itibarını da zedeler. Atık taşıma belgelerini, döküm sahası kabul fişlerini ve kantar kayıtlarını şantiye dosyasında saklayın; hafriyat fazlası toprağı başka bir işte dolgu olarak kullanmayı planlıyorsanız bunu da belediye iznine bağlayın. Kazı aşamasının teknik yönleri için hafriyat ve iksa, şantiye açılışındaki diğer kontroller için şantiye kurulumu kontrol listesi sayfalarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği RG 18.03.2004 / 25406; değişiklik RG 09.10.2021 / 31623
- 2872 sayılı Çevre Kanunu md. 8 kirletme yasağı · md. 20 vd. idari yaptırımlar
- Atık Yönetimi Yönetmeliği RG 02.04.2015 / 29314
Sık sorulan sorular
Yalnızca belediyenin, mücavir alan dışında ise mülki amirin izin verdiği depolama veya geri kazanım sahalarına dökülür. Başka bir yere döküm ve dolgu yapılması yasaktır (md. 13).
Mücavir alan içinde ilgili belediyeden, büyükşehirlerde ilçe belediyesinden, mücavir alan dışında mahallin en büyük mülki amirinden alınır. Hafriyat yapanlar ve iki tondan fazla atık üretenler işe başlamadan almak zorundadır.
İki tona kadar atık çıkaran küçük tamirat ve tadilatlarda belediyeye ya da yetkili toplama firmasına başvurulur; atıklar uygun kaplarda toplanıp gösterilen yere götürülür (md. 15).
Yönetmelik toprağın öncelikle dolgu ve benzeri amaçlarla yeniden kullanılmasını esas alır; ancak taşıma ve kullanım için belediyenin izni alınmalı ve belgeler düzenlenmelidir.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.