Şantiye kurulumu; yapı alanının çevrilmesi, giriş-çıkış ve araç yolunun ayrılması, şantiye ofisi ile soyunma, tuvalet ve yemek alanlarının hazırlanması, geçici elektrik ve suyun güvenli bağlanması, malzeme depolama alanları ve İSG düzenlemelerinin işe başlamadan kurulmasıdır. Bir yerleşim planıyla yapılır ve yapı ilerledikçe güncellenir.
Şantiye kurulumuna nereden başlanır?
Kurulumun ilk adımı sahada değil, masada atılır. Parselin ölçülü vaziyet planı üzerine bir şantiye yerleşim planı çizin: binanın oturacağı alan, kazı sırasında kamyonların gireceği ve döneceği yer, vinç ya da beton pompasının duracağı nokta, demir ve kalıp hazırlık alanı, depolar, ofis ve sosyal tesis konteynerleri, elektrik panoları ve atık alanı bu planda yer alır.
Plan hazırlanırken şu sorulara net cevap verin: Hafriyat ve kaba inşaat boyunca hangi alanlar kullanılamayacak? Kule vinç kurulacaksa bomu komşu yapıların ya da yolun üzerinden dönecek mi? Mikserler sokakta mı bekleyecek? Parsel darsa ofis ve depo için yakındaki bir arsanın kiralanması ya da belediyeden kaldırım ve yol işgal izni alınması gerekebilir. Bu kararlar ilk ayların verimini doğrudan belirler.
İşe başlamadan önce hangi izin ve belgeler hazır olmalı?
- Yapı ruhsatı: Ruhsat alınmadan inşaata başlanmaz. Mimari proje onaylandıktan sonra, sorumluluklar üstlenilir ve noter taahhüdü verilirse idare ruhsattan önce kazı izni verebilir (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 59). Ayrıntılar için yapı ruhsatı kılavuzuna bakın.
- Teknik sorumlular: Şantiye şefinin ve yapı denetim kuruluşunun görevlendirilmiş, yapı denetleme defterinin şantiyede hazır olması.
- Sağlık ve güvenlik planı: Yapı işine başlamadan, proje hazırlık aşamasında hazırlanır. Aynı alanda birden fazla işveren ya da alt işveren çalışacaksa sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir (Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği md. 8).
- Ön bildirim: İş 30 iş gününden uzun sürecek ve sürekli 20'den fazla kişi çalışacaksa ya da toplam iş 500 yevmiyeyi aşacaksa, çalışma başlamadan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bildirim verilir; bildirimdeki bilgileri taşıyan levha şantiyede görünür bir yere asılır (aynı madde).
- İSG profesyonelleri ve eğitimler: İnşaat işleri çok tehlikeli sınıftadır; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti, işe giriş eğitimleri ve sağlık muayeneleri baştan planlanır. Liste için şantiyede İSG belgeleri sayfasına bakın.
- Abonelikler ve belediye izinleri: Geçici şantiye elektriği ve suyu, gerekiyorsa kaldırım işgali, hafriyat taşıma belgesi ve çalışma saatleri kuralları.
Şantiye kurulumu kontrol listesi
| Alan | Kontrol edilecekler |
|---|---|
| Çevirme ve giriş | Yapı alanı yetkisiz girişi engelleyecek, kolay görülen bir çevirmeyle kapatıldı; yerleşim alanında yeterli yükseklik ve sağlamlıkta perde kullanıldı. Araç ve yaya girişleri ayrı, kapıda giriş kontrolü var. Uyarı ve güvenlik işaretleri asılı. |
| Tabela ve levhalar | Ruhsat bilgilerini gösteren şantiye tabelası (birçok belediye ister; ölçü ve içeriği belediyenize sorun), İSG ön bildirim levhası, acil durum telefonları. |
| Ofis ve sosyal alanlar | Onaylı projelerin, defterlerin ve tutanakların durduğu ofis; soyunma yeri, tuvalet-lavabo, yemek ve dinlenme alanı; içme suyu; barınma varsa güvenli ısıtma ve elektrik; ilk yardım malzemesi. |
| Geçici elektrik | Kilitli ve suya dayanıklı ana ve tali panolar; priz devrelerinde 30 mA kaçak akım koruması; kabloların araç yolundan ve sudan korunması; topraklama ölçümü; gece ve kapalı alan aydınlatması. |
| Su ve atık su | Kür, temizlik ve sosyal alanlar için yeterli su; atık suyun kanala ya da sızdırmaz çukura bağlanması; mikser ve pompa yıkama noktası; kışın boruların dondan korunması. |
| Depolama | Çimento ve torbalı malzeme yerden yükseltilmiş ve örtülü; donatı çaplara göre ayrılmış takozlar üzerinde; yakıt, boya ve tüpler ayrı, havalandırmalı ve yangın söndürücülü alanda; atık ayrıştırma noktası. |
| Makine ve ekipman | Vinç, iskele ve kaldırma araçlarının kurulum ve periyodik kontrol belgeleri; jeneratör ve kompresör yerleri; operatör belgeleri. |
| Acil durum | Yangın söndürücüler, acil durum planı ve toplanma alanı, ilk yardımcı ve ambulans erişim yolu. |
| Komşular ve çevre | Komşu yapıların mevcut durumunun fotoğraflı tespiti, toz için sulama, sokağın temiz tutulması, gürültülü işlerin izinli saatlere planlanması. |
Geçici elektrik ve suda nelere dikkat edilmeli?
Şantiye elektriği, "geçici" olduğu için en çok ihmal edilen tesisattır. Kablolar uzatma makaralarıyla katlara dağıtılır, panoların kapağı açık kalır, ıslak zeminde seyyar aletler çalışır. Bunun yerine her kat ya da her çalışma bölgesi için ayrı tali pano planlayın, kabloları yüksekten ya da korumalı kanaldan geçirin ve kaçak akım rölelerini düzenli olarak test butonuyla deneyin. Şantiye tesislerine özgü kurallar TS HD 60364-7-704'te yer alır; projelendirme ve ölçümleri yetkili elektrik mühendisine yaptırın.
Su tarafında en büyük ihtiyaç beton kürü ve temizliktir. Abonelik gecikiyorsa ilk haftalarda tankerle idare edilebilir; ancak döküm günlerinde suyun yetmemesi kür kalitesini doğrudan düşürür.
Yerleşim planı inşaat ilerledikçe nasıl değişir?
Hafriyat döneminde plan kamyon rampası, dönüş alanı ve kazı kenarındaki güvenlik mesafesi etrafında şekillenir. Kaba inşaatta vinç, kalıp ve demir hazırlık alanı ile beton pompası öne çıkar. İnce işlere geçildiğinde malzeme katlara dağıtılır, depo çoğu zaman bodruma taşınır, dış cephe iskelesi giriş yolunu daraltır. Her aşama geçişinde planı güncelleyin ve risk değerlendirmesini yenileyin.
Kurulumda en sık yapılan hatalar
- Depoyu sonradan düşünmek: Malzeme rastgele yere bırakılır, taşınırken zarar görür, fire artar.
- Komşu tespiti yapmamak: Kazıdan önce çekilmemiş fotoğraflar, sonradan çıkan hasar iddialarında savunmasız bırakır.
- Eski proje çıktısıyla çalışmak: Ofiste yalnız onaylı ve güncel paftalar bulunmalı, eskileri iptal damgasıyla ayrılmalıdır.
- Sosyal alanları küçük tutmak: Yetersiz soyunma ve yemek alanı, çalışanların uygun olmayan yerlerde dinlenmesine yol açar.
Kurulum tamamlandığında ekibin görev dağılımını netleştirmek için şantiye ekip organizasyonu, ilk günden kayıt tutmak için şantiye günlüğü sayfalarına geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği RG 05.10.2013 / 28786 · md. 8 sağlık ve güvenlik planı, koordinatör ve ön bildirim · Ek-4 yapı alanının çevrilmesi ve asgari şartlar
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği RG 03.07.2017 / 30113 · md. 59 ruhsat öncesi kazı izni · md. 63 şantiye binaları
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenin genel yükümlülükleri ve İSG hizmetleri
Sık sorulan sorular
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 63'e göre ruhsatlı parselde kurulan geçici şantiye binası için ayrı ruhsat aranmaz. İnşaat bittikten sonra kullanılacaksa ruhsat ve yapı kullanma izni alınması gerekir; aksi halde iskândan önce kaldırılır.
İş 30 iş gününden uzun sürecek ve sürekli 20'den fazla çalışan olacaksa ya da toplam iş 500 yevmiyeyi aşacaksa zorunludur. Bildirim işe başlamadan il müdürlüğüne verilir ve bilgileri içeren levha şantiyeye asılır.
Çevirme, yetkisiz kişilerin girişini engelleyecek kadar sağlam ve kolay fark edilir olmalıdır; yerleşim alanlarında yeterli yükseklikte perde istenir. Belediyelerin malzeme, yükseklik ve görünüm için ek kuralları olabilir.
Konteyner ofis, çevirme ve panoların kurulumu çoğu zaman birkaç gün içinde biter; asıl zaman alan abonelikler ve belediye izinleridir. Bu başvuruları ruhsat süreciyle eş zamanlı yürütmek gecikmeyi önler.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.