Beton sınıfı, betonun 28 günlük karakteristik basınç dayanımını gösterir. C25/30'da ilk sayı 150 × 300 mm silindir, ikinci sayı 150 mm küp numunedeki dayanımdır (MPa). Deprem yönetmeliği kapsamındaki betonarme binalarda C25'ten düşük sınıf kullanılamaz; hangi elemanda hangi sınıfın kullanılacağını statik proje ve çevresel etki sınıfı belirler.
C25/30 gösterimi nasıl okunur?
TS EN 206'da sınıf adı “C” harfi ve iki sayıdan oluşur. Birinci sayı, 150 mm çapında ve 300 mm yüksekliğinde silindir numunelerle; ikinci sayı, 150 mm kenarlı küp numunelerle bulunan karakteristik basınç dayanımıdır (N/mm² = MPa). Küp numune aynı betondan alınan silindire göre daha yüksek sonuç verdiği için ikinci sayı her zaman büyüktür.
“Karakteristik dayanım” ortalama değer değildir; deney sonuçlarının yaklaşık %5'inin altında kalabileceği alt sınırdır. Bu yüzden C30/37 sipariş edilen betondan alınan numunelerin ortalaması 30 MPa civarında değil, belirgin biçimde üzerinde çıkmalıdır. Üretici de karışımı bu güvenlik payıyla tasarlar.
Beton sınıfları tablosu
| Sınıf | Silindir dayanımı (MPa) | Küp dayanımı (MPa) | Not |
|---|---|---|---|
| C16/20 | 16 | 20 | Uygulamada grobeton ve tesviye betonu gibi taşıyıcı olmayan işlerde görülür |
| C20/25 | 20 | 25 | Deprem yönetmeliği kapsamındaki betonarme binalarda kullanılamaz |
| C25/30 | 25 | 30 | Betonarme binalar için yönetmelikteki alt sınır |
| C30/37 | 30 | 37 | Konut ve iş binalarında sık tercih edilir |
| C35/45 | 35 | 45 | Yükü yüksek kolon ve perdeler, dayanıklılık şartı yüksek elemanlar |
| C40/50 | 40 | 50 | Yüksek binalar, özel yapılar |
| C45/55 – C50/60 | 45 – 50 | 55 – 60 | Yüksek binalar, prefabrik ve öngerilmeli elemanlar |
Standart C8/10'dan C100/115'e kadar sınıf tanımlar. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, deprem etkisini karşılayan elemanlarda TS EN 206'daki C25 ile C80 arasındaki sınıfların kullanılmasını öngörür.
Hangi yapı elemanında hangi sınıf kullanılır?
Sınıfı tek bir kurala bağlamak mümkün değildir; üç ayrı şartın en ağırı seçilir:
- Taşıma gücü: statik hesapta kabul edilen sınıf. Kat sayısı arttıkça ya da kolon ve perde kesitleri küçüldükçe sınıf yükselir.
- Dayanıklılık: çevresel etki sınıfının gerektirdiği en düşük sınıf. Sülfatlı zemindeki temel, deniz kenarındaki yapı ya da buz çözücü tuz gören otopark döşemesi, hesap gerektirmese de daha yüksek sınıf isteyebilir.
- Mevzuat: deprem yönetmeliğinin betonarme binalar için koyduğu C25 alt sınırı.
| Eleman | Sınıfı belirleyen başlıca etken |
|---|---|
| Grobeton, tesviye betonu | Taşıyıcı değildir; proje ve şartnamedeki sınıf |
| Temel ve radye | Zemin ve yeraltı suyunun kimyasal etkisi, sürekli nem, hesap |
| Bodrum perdeleri | Su ve zemin teması, su geçirimsizlik ihtiyacı |
| Kolon ve perdeler | Eksenel yük, kesit boyutu, kat sayısı |
| Kiriş ve döşemeler | Hesap; açık balkon ve teraslarda donma-çözülme ve karbonatlaşma |
| Otopark ve rampalar | Aşınma, buz çözücü tuz, donma-çözülme |
Bütün yapıda tek bir sınıf kullanmak döküm organizasyonunu kolaylaştırır; ama temel ya da otopark gibi elemanlar daha yüksek sınıf gerektiriyorsa sipariş eleman bazında ayrılmalıdır. Her elemanın sınıfı uygulama projesinin paftalarında yazılı olmalıdır. Sınıfın yanında yazılan diğer bilgiler için TS EN 206, sipariş için hazır beton siparişi sayfalarına bakın.
Eski gösterimler: B160, BS20, C20
Eski projelerde farklı gösterimlerle karşılaşabilirsiniz: 1980'lerden önceki B160, B225, B300 (küp dayanımı, kgf/cm²), TS 500'ün eski baskılarındaki BS14, BS20 (silindir dayanımı) ve TS 500:2000'deki C20, C25 gibi tek sayılı gösterim. TS 500:2000'deki C30 ile TS EN 206'daki C30/37 aynı silindir dayanımını anlatır. Güçlendirme ya da kentsel dönüşüm incelemesinde mevcut betonun sınıfı projeye göre değil, yapıdan alınan karotlara göre değerlendirilir.
Sınıf sahada nasıl doğrulanır?
Siparişteki sınıf, döküm sırasında alınan numunelerin 28 günlük basınç deneyiyle doğrulanır. 7 günlük sonuç erken bir fikir verir; kabul ise 28 günlük sonuca göre yapılır. Numuneler standart koşullarda kürlenir ve TS EN 12390'a göre kırılır. Dökülecek beton miktarını ve mikser sayısını beton hesaplama sayfasında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- TSE — TS EN 206 Beton: Özellik, performans, imalat ve uygunluk basınç dayanım sınıfları C8/10 – C100/115
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) 7.2.5.1 en az C25; 7.2.5.3 deprem etkisini karşılayan elemanlarda C25 – C80
Sık sorulan sorular
Evet. TS 500:2000'deki C30 gösterimi silindir dayanımını verir; TS EN 206'daki C30/37 aynı silindir dayanımına küp karşılığını da ekler.
Deprem yönetmeliği kapsamındaki betonarme konutlarda en az C25/30 kullanılmalıdır. Kesin sınıfı statik proje ve elemanın maruz kalacağı çevre koşulları belirler; uygulamada C30/37 sık tercih edilir.
Önce numune alma, kür ve deney koşulları incelenir; gerekirse yapıdan karot alınarak yerinde dayanım araştırılır. Sonuç düşük çıkarsa proje müellifi elemanın taşıma gücünü yeniden değerlendirir ve gerekirse güçlendirme kararı verilir.
Numune geometrisi ve deney sırasında pres başlıklarındaki sürtünme, küp numunede dayanımı daha yüksek gösterir. Bu yüzden TS EN 206 her sınıf için iki değeri birlikte verir.
Bu sayfa standardın bilgilendirme amaçlı özetidir; standardın tam ve güncel metni Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edilir.