TS 13515, TS EN 206'nın Türkiye'de nasıl uygulanacağını belirleyen tamamlayıcı Türk standardıdır. Çevresel etki sınıflarına göre en büyük su/çimento oranı, en az çimento miktarı ve en düşük dayanım sınıfı gibi sınırları bağlayıcı hale getirir; bileşen malzemeler, özel hava koşulları ve şantiyede yapılan ilaveler için ulusal kurallar ekler.
TS 13515 neden var?
Avrupa standardı EN 206, bazı konuları bilerek her ülkenin kendi kararına bırakır: hangi çimento ve mineral katkının hangi koşulda kullanılabileceği, çevresel etki sınıflarına göre bileşim sınırları, bazı deney ve kabul ayrıntıları gibi. Türkiye'de bu boşlukları TS 13515 doldurur. Bu nedenle bir hazır beton tesisinin ya da şartnamenin yalnız “TS EN 206'ya uygun” demesi yetmez; iki standart birlikte uygulanır. TS 13515, EN 206'daki değişikliklerin ardından birkaç kez güncellenmiştir; şartnamenizde hangi baskıya atıf yapıldığını açıkça yazın.
Türkiye'ye özgü başlıca kurallar
- Bileşim sınırları: EN 206'da yol gösterici nitelikte kalan, etki sınıfına göre en büyük su/çimento oranı, en az çimento miktarı ve en düşük dayanım sınıfı tablosu, Türkiye'de uyulması zorunlu değerler olarak verilir.
- Bileşen malzemeler: çimento, agrega, kimyasal ve mineral katkıların uygunluk işareti taşıması ve ilgili standartları karşılaması istenir; uçucu kül, geri dönüştürülmüş agrega gibi malzemeler için ek koşullar vardır.
- Klorür sınıfı: donatılı betonda kullanılabilecek klorür sınıfını sınırlar.
- Özel durumlar: kütle betonu, sıcak ve soğuk havada beton ve yüksek dayanımlı beton için tamamlayıcı kurallar içerir.
- Numune boyutu: standart boyuttan küçük numunelerde (100 mm küp, 100 × 200 mm silindir gibi) sonuçların dönüştürülmesine ilişkin katsayılar verir.
- Şantiyede ilave: teslim yerinde betona katkı, lif ya da pigment eklenirse; eklenen miktarın, zamanın, talep edenin ve kıvamın öncesi ile sonrasının irsaliyeye işlenmesini ister.
Çevresel etki sınıfı seçimi sahada neyi değiştirir?
Etki sınıfı seçildiği anda betonun bileşimi de büyük ölçüde belirlenmiş olur. Örneğin sülfatlı bir zemindeki temel için XA sınıfı seçilirse su/çimento oranı düşer, en az çimento miktarı ve en düşük dayanım sınıfı yükselir; sülfata dayanıklı çimento da gerekebilir. Yani statik hesap C25/30'u yeterli bulsa bile dayanıklılık şartı daha yüksek bir sınıfı zorunlu kılabilir.
| Karar | Hangi veriye dayanır? |
|---|---|
| XA sınıfı ve çimento türü | Zemin etüdündeki sülfat, pH ve agresif madde analizleri |
| XC sınıfı | Elemanın iç ya da dış ortamda, sürekli ıslak ya da ıslanıp kuruyan konumda olması |
| XF sınıfı | Bölgenin iklimi, buz çözücü tuz kullanımı |
| XD ve XS sınıfları | Otopark, havuz, deniz kıyısı gibi klorür kaynakları |
Bu yüzden zemin etüdünün kimyasal analiz sonuçları, beton sınıfı kararından önce okunmalıdır.
Şantiyede teslim alma ve kayıt
- Siparişte dayanım, etki, kıvam, Dmax ve klorür sınıfını projeyle aynı yazın; tesisin uygunluk belgesinin bu sınıfı kapsadığından emin olun.
- Her mikserin irsaliyesinde sınıfları, tesisten çıkış saatini ve miktarı kontrol edin.
- Kıvamı ölçün; ölçülen değer projedeki sınıfın dışındaysa betonu kabul edip etmeme kararını yazılı verin.
- Numuneler, döküm yerinde yapı denetim elemanlarının gözetiminde laboratuvar personelince alınır (Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği). Ayrıntılar için beton numunesi nasıl alınır rehberine bakın.
- Sahada katkı ilavesi yapıldıysa irsaliyeye işlendiğini görün; betona su eklenmesine izin vermeyin.
- Soğuk ve sıcak havada kür önlemlerini döküm öncesinde hazırlayın (beton kürü).
Belgelendirme: G işareti
Hazır beton, uyumlaştırılmış bir Avrupa ürün standardına bağlı olmadığı için CE işareti taşımaz; Türkiye'de ulusal mevzuata göre G uygunluk işaretiyle piyasaya arz edilir. Belgelendirme kuruluşu, tesisin TS EN 206 ve TS 13515'e göre yürüttüğü üretim kontrolünü denetler ve habersiz numune alarak ürünü gözetler. Bileşen malzemelerdeki CE ve G işaretleri için yapı malzemeleri yönetmeliği sayfasına bakın.
Kaynaklar
- TSE — TS 13515 TS EN 206'nın uygulanmasına yönelik tamamlayıcı standart bileşim sınırları, bileşen malzemeler, özel durumlar
- TSE — TS EN 206 Beton: Özellik, performans, imalat ve uygunluk Avrupa çerçeve standardı
- Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği beton numunelerinin döküm yerinde, yapı denetim elemanları huzurunda alınması
Sık sorulan sorular
Hazır beton tesislerinin belgelendirilmesi TS EN 206 ile birlikte TS 13515'e göre yapılır; projelerde ve şartnamelerde de iki standart birlikte anılır. Bu nedenle uygulamada bağlayıcıdır.
Çevresel etki sınıflarına göre en büyük su/çimento oranı, en az çimento miktarı ve en düşük dayanım sınıfı, standardın bileşim sınırlarına ayrılmış ekinde tablo halinde verilir. Değerleri güncel baskıdan kontrol edin.
Kıvam düzeltmek için gelişigüzel su eklemek su/çimento oranını bozar ve kabul edilmez. Katkı ilavesi gerekiyorsa üreticinin sorumluluğunda yapılır ve miktarı irsaliyeye yazılır.
Hayır. TS 802 beton karışım hesabında kullanılan bir Türk standardıdır; TS 13515 ise TS EN 206'nın Türkiye'de uygulanma kurallarını verir.
Bu sayfa standardın bilgilendirme amaçlı özetidir; standardın tam ve güncel metni Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edilir.