Metraj, projedeki her iş kaleminin miktarını (m³ beton, m² kalıp, ton donatı, m² duvar gibi) ölçüp hesaplamaktır. Onaylı paftalar iş kalemlerine bölünür; her kalem için yer, benzer, adet ve boyutlar metraj cetveline satır satır yazılır, çarpımlar poz bazında toplanır. Keşif, teklif, hakediş ve malzeme siparişi bu miktarlara dayanır.
Metraj Cetveli (Excel)
Benzer × adet × en × boy × yükseklik çarpımıyla satır satır metraj; boş çarpan hesaba girmez. Özet sayfası aynı poz numarasındaki satırları kendiliğinden toplar.
Üyelik ya da form yokMetraj ne işe yarar?
Bir binanın kaç metreküp betondan, kaç ton demirden, kaç metrekare duvardan oluştuğunu bilmeden ne maliyet hesaplanabilir ne de iş planlanabilir. Metraj bu sayıları üretir ve şantiyedeki pek çok kararın ortak dayanağı olur:
- Keşif ve teklif: miktarlar birim fiyatlarla çarpılınca yaklaşık maliyet ortaya çıkar.
- Hakediş: birim fiyatlı işlerde ödeme, ölçülen miktar üzerinden yapılır.
- Satınalma: beton, demir, tuğla ve kaplama siparişleri metrajdan, fire payı eklenerek verilir.
- İş programı: bir işin süresi, miktarının ekip verimine bölünmesiyle tahmin edilir.
- Taşeron kontrolü: taşeronun hakediş talebi, teknik ofisin metrajıyla karşılaştırılır.
Metraja başlamadan önce neler hazırlanmalı?
Hatalı metrajın en yaygın sebebi yanlış ya da eski paftayla çalışmaktır. İşe başlamadan şu hazırlığı yapın:
- Mimari, statik ve tesisat projelerinin onaylı ve güncel revizyonlarını toplayın; cetvelin başına hangi revizyonla çalıştığınızı yazın.
- İşi kalemlere ayıran bir poz listesi oluşturun. Kamu işlerinde sözleşmeye ekli birim fiyat cetvelindeki pozları, özel işlerde kendi kod listenizi kullanın.
- Her kalemin birimini ve ölçü kuralını belirleyin. Resmî birim fiyat tariflerinde her pozun neyi kapsadığı ve nasıl ölçüleceği yazılıdır; sözleşmeniz başka bir kural koymuyorsa buna uyun.
- Binayı bölgelere ayırın: blok, kat, aks aralığı ya da daire. Bölge bölge ilerlemek hem kontrolü hem de hakedişte kısmi ölçümü kolaylaştırır.
Metraj adım adım nasıl çıkarılır?
- Yapım sırasını izleyin: kazı ve dolgu, grobeton, temel, perde ve kolonlar, kirişler ve döşemeler, duvarlar, sıva, şap, kaplamalar, doğramalar, boya, tesisat.
- Her satıra tek bir yeri yazın: “S1–S12 kolonları, 1. kat” gibi. Satırın nereyi kapsadığı okununca anlaşılmalıdır.
- Çarpanları ayrı sütunlara girin: benzer (aynı elemandan kaç grup var), adet, en, boy, yükseklik. Miktar, dolu çarpanların çarpımıdır.
- Düşümleri eksi satır olarak yazın: kapı ve pencere boşluklarını duvar metrajının içinde gizlemeyin, ayrı satırda düşün.
- Kesişimleri bir kez sayın: kolon-kiriş-döşeme birleşim hacmi yalnız bir elemanın metrajına girmelidir.
- Poz bazında toplayın: aynı pozun bütün satırlarını özet tabloda birleştirin.
- Kontrol ettirin: metrajı hazırlayan dışında biri, rastgele seçilen satırları paftadan yeniden ölçsün; toplamları da önceki benzer projelerinizin m² başına değerleriyle karşılaştırın.
Örnek: metraj cetveli nasıl doldurulur?
Aşağıdaki satırlar, cetvelin mantığını göstermek için hazırlanmış küçük bir örnektir (kodlar firmaya özeldir):
| Kod | Tanım / yer | Birim | Benzer | Adet | En | Boy | Yükseklik | Miktar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| B-01 | Kolon S1–S12, 1. kat (50×50) | m³ | 1 | 12 | 0,50 | 0,50 | 2,85 | 8,55 |
| B-01 | Döşeme, 1. kat, A–D aksları | m³ | 1 | 1 | 12,40 | 18,60 | 0,15 | 34,60 |
| K-01 | Kolon kalıbı S1–S12 (çevre 2,00 m) | m² | 1 | 12 | – | 2,00 | 2,85 | 68,40 |
| D-01 | 20 cm duvar, 2 numaralı daireler salon | m² | 2 | 1 | – | 4,20 | 2,80 | 23,52 |
| D-01 | Kapı boşluğu düşümü | m² | 2 | 1 | – | 0,90 | 2,10 | −3,78 |
Özet tabloda B-01 için 43,15 m³, K-01 için 68,40 m², D-01 için 19,74 m² görünür. Donatıda ise çap bazında toplam boy hesaplanır ve birim ağırlıkla çarpılır; birim ağırlık yaklaşık olarak çapın karesinin 162'ye bölünmesiyle bulunur (Ø16 için 1,58 kg/m). Beton ve demir miktarlarını hızlıca kontrol etmek için beton hesaplama ve demir hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz.
İş kalemlerinde nelere dikkat edilmeli?
| İş kalemi | Birim | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kazı | m³ | Doğal zemin kotu ile temel alt kotu arası; şev ve çalışma payının ödenip ödenmeyeceği sözleşmeden kontrol edilir. |
| Beton | m³ | Eleman kesişimleri tek sayılır; grobeton ve tesviye betonu ayrı pozdur. |
| Kalıp | m² | Betonla temas eden yüzey ölçülür; döşeme altı ve kiriş yanakları ayrı satırda yazılır. |
| Donatı | ton | Statik projedeki donatı açılımları esas alınır; bindirmeler projede gösterildiği kadar sayılır, kesim firesi metraja değil siparişe eklenir. |
| Duvar, sıva, boya | m² | Boşluk düşümü ve iç-dış yüzey ayrımı kurala göre yapılır; sıva çoğu zaman iki yüzden ölçülür. |
| Kaplamalar | m² | Net kaplanan alan yazılır; kesim firesi ayrı tutulur. |
Sık yapılan metraj hataları
- Eski revizyon paftayla çalışmak ya da revizyon gelince cetveli güncellememek.
- Fireyi metrajın içine katmak; böylece hem keşifte hem hakedişte miktar şişer.
- Birim karıştırmak: kalıbı m³, donatıyı kg yazıp ton fiyatıyla çarpmak.
- Tekrar eden katları kopyalarken farklı olan katı (zemin, çatı) gözden kaçırmak.
- Hesabı tek hücrede formülle yapıp çarpanları göstermemek; kontrol eden kişi neyin ölçüldüğünü göremez.
Excel cetvelinden metraj programına
Küçük ve orta işler için düzgün kurulmuş bir tablo yeterlidir. Bu sayfadaki hazır Excel metraj cetvelini indirip kullanabilirsiniz: benzer, adet ve ölçüleri yazdığınızda miktar kendiliğinden hesaplanır, özet sayfası her pozun toplamını çıkarır. Aynı şablonun nasıl doldurulacağı metraj cetveli şablonu sayfasında ayrıntılı anlatılır. Miktarlar hazır olduğunda sıradaki adım, bunları fiyatlandırıp keşif özeti ve yaklaşık maliyet hazırlamaktır.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu — birim fiyatlar ve poz tarifleri pozların kapsamı, ölçü ve ödeme kuralları
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi YİGŞ md. 39: metrajların yeşil defterde gösterilmesi
Sık sorulan sorular
Metraj yalnız miktarı verir: kaç m³, kaç m², kaç ton. Keşif ise bu miktarları birim fiyatlarla çarparak işin bedelini bulur.
Hayır. Metraj projedeki net miktarı gösterir; fire malzeme siparişinde ayrıca eklenir. Hakediş de sözleşmede aksi yazmıyorsa net miktar üzerinden ödenir.
Genellikle düşülür. Hangi büyüklükteki boşluğun düşüleceği, sözleşmeye esas birim fiyat tarifinde ya da teknik şartnamede yazar; kuralı metraja başlamadan netleştirin.
Teklif ve keşif aşamasında teknik ofis ya da metraj mühendisi hazırlar. Hakedişe esas metraj ise yüklenici ile kontrol mühendisi tarafından birlikte ölçülüp imzalanır.
Değişen paftalar belirlenir, yalnız etkilenen satırlar güncellenir ve cetvelin başına yeni revizyon numarası yazılır. Eski ve yeni miktar farkı iş artışı ya da eksilişi olarak ayrıca izlenir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.