Beton dökümünden önce kalıbın ölçü, kot ve sağlamlığı, donatının yeri, pas payı ve bindirmeleri, tesisat boşlukları, kalıp içi temizlik, yapı denetimin kalıp-donatı tutanağı, hazır beton siparişi, pompa ve vibratör, ekip, hava durumu, numune kalıpları ve kür malzemesi kontrol edilir. Eksik giderilmeden ve tutanak imzalanmadan döküme başlanmaz.
Beton Döküm Kontrol Formu (Excel)
Döküm öncesi 14 maddelik kontrol listesi (kalıp, donatı, paspayı, vibratör, pompa, hava, numune, kür), mikser takip tablosu (irsaliye, saat, m³, slump, numune), planlanana göre hacim farkı ve imzalar.
Üyelik ya da form yokDöküm öncesi kontrol neden bu kadar önemli?
Beton dökümü şantiyedeki geri dönüşü olmayan işlerin başında gelir. Kalıpta unutulan bir tesisat kılıfı, eksik bir etriye ya da yerinden kaymış bir filiz, beton döküldükten sonra ya kırarak ya da hiç düzeltilemez. Bu nedenle döküm, sabah "beton geliyor" telaşıyla değil, bir gün önceden yapılan bir kontrol turu ve imzalı bir listeyle başlamalıdır.
Mevzuat da bu kontrolü zorunlu tutar ve her dökümü kâğıt üzerinde iz bırakan üç adıma bağlar (Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği md. 5 ve md. 6): dökümden önce kalıp, donatı ve tesisatın kontrol edildiğini gösteren tutanak; dökümün denetçi inşaat mühendisi ya da yardımcı kontrol elemanı gözetiminde yapılması; dökümden sonra her döküm için ayrı düzenlenen döküm tutanağı. İlk tutanak imzalanmadan yapı denetim döküme izin vermez. TBDY 2018 ise betonun nitelik denetiminden geçmiş, bakımı yapılmış ve vibratörle yerleştirilmiş olmasını şart koşar (md. 7.2.5.2).
Beton dökümü öncesi kontrol listesi
| Başlık | Kontrol edilecekler |
|---|---|
| Kalıp | Ölçüler, kotlar ve şakul projeye uygun; dikmeler, çaprazlar ve kuşaklar tam; birleşimler şerbet kaçırmayacak kadar sıkı; kalıp yağı sürülmüş; kolon diplerinde temizlik deliği bırakılmış; döşeme kalınlığı işaretli. |
| Donatı | Çap, adet ve aralıklar projeye uygun; sarılma bölgelerinde etriye sıklaştırması; bindirmeler doğru yerde ve boyda; etriye kancaları 135°; üst donatı sehpalarla taşınıyor; filizler sabitlenmiş. Ayrıntılar için donatı kontrolü sayfasına bakın. |
| Pas payı | Beton ya da plastik takozlar yeterli sıklıkta; donatı hiçbir yerde kalıba değmiyor. |
| Tesisat ve boşluklar | Elektrik boruları ve kutuları, sıhhi tesisat kılıfları, baca ve şaft boşlukları, ankraj plakaları, asansör boşluğu ölçüleri yerinde ve sabit. |
| Temizlik | Kalıp içinde talaş, tel, çivi, kâğıt ve su birikintisi yok; emici kalıp sıcak havada nemlendirilmiş. |
| Yapı denetim | Kalıp-donatı kontrol tutanağı imzalandı; döküm saati denetçiye ve laboratuvara bildirildi. |
| Beton siparişi | Sınıf, kıvam, en büyük agrega boyutu ve miktar teyit edildi; mikser aralığı ve başlangıç saati tedarikçiyle konuşuldu. Bkz. hazır beton siparişi. |
| Pompa ve ekipman | Pompanın kurulacağı zemin sağlam, bom alanında enerji hattı yok; en az bir yedek vibratör; jeneratör ve gece dökümü için aydınlatma. |
| Ekip | Hortum, vibratör, mastar ve perdah için yeterli kişi; kalıbı alttan izleyecek bir kişi ve bir kalıpçı hazır. |
| Hava | Yağış, rüzgâr ve sıcaklık tahmini kontrol edildi; sıcak ya da soğuk hava önlemleri hazır. Bkz. beton kürü. |
| Numune | Laboratuvar elemanı haberdar, numune kalıpları ve çökme konisi sahada, numunelerin bekleyeceği korunaklı yer hazır. |
| Kür | Örtü, su ya da kimyasal kür malzemesi dökümden hemen sonra kullanılacak şekilde sahada. |
| İSG | Döşeme kenarlarında korkuluk, merdiven ve geçitler güvenli; pompa bomunun altında kimse çalışmıyor. |
Döküm planı nasıl yapılır?
Kontrol listesi "hazır mıyız?" sorusunu cevaplar; döküm planı ise "nasıl dökeceğiz?" sorusunu. Planda şunlar olmalıdır: dökülecek eleman ve toplam hacim (fireyle birlikte; hesap için beton hesaplama aracını kullanın), dökümün başlayacağı ve ilerleyeceği yön, saatlik döküm hızı ve buna göre mikser aralığı, bir aksaklıkta işin duracağı inşaat derzi yeri ve son mikserlerin nasıl çağrılacağı. Derz yerini proje mühendisiyle önceden belirleyin; soğuk derzin rastgele bir yerde oluşmasını önlemenin tek yolu budur.
Döküm sırasında neler izlenir?
- Her mikser kaydı: İrsaliye numarası, plaka, şantiyeye geliş ve boşaltma bitiş saati, miktar, çökme değeri ve numune alınıp alınmadığı.
- Yerleştirme: Beton yüksekten serbest bırakılıp ayrışmaya uğratılmaz; katmanlar hâlinde dökülür.
- Sıkıştırma: Vibratör betona dik daldırılıp yavaşça çekilir, aynı noktada uzun tutulmaz, donatıya ve kalıba vurdurulmaz; bir önceki katmana biraz girilerek katmanlar birleştirilir.
- Kalıp gözetimi: Alttaki kişi kalıpta şişme, açılma ve şerbet kaçağını izler; sorun görülürse döküm durdurulur.
- Su eklenmemesi: Kıvamı tutmayan beton için mikserde su eklenmez; konu tedarikçiyle çözülür.
Döküm bittiğinde yapı denetimin döküm tutanağı imzalanır, kür başlatılır ve bilgiler şantiye günlüğüne işlenir.
Hazır Excel beton döküm kontrol formu
Bu sayfadaki hazır Excel beton döküm kontrol formu; blok, kat ve eleman, beton sınıfı, hedef kıvam, planlanan hacim ve tedarikçi bilgisini içeren bir başlıkla başlar. Ardından döküm öncesi kontrol listesi (kalıp, donatı, pas payı, tesisat boşlukları, yapı denetim onayı, vibratör, pompa, hava, numune kalıpları, kür malzemesi) uygun, uygun değil ve not sütunlarıyla gelir. Formun ikinci bölümü, her mikser için irsaliye numarası, plaka, geliş ve bitiş saati, miktar, çökme ve numune bilgisini kaydettiğiniz mikser takip tablosu; son bölümü ise kür bilgisi ve imzalardır. Formu her döküm için ayrı doldurup döküm tutanağıyla birlikte saklayın. Ayrıntılı anlatım beton döküm kontrol formu sayfasındadır.
En sık yapılan hatalar
- Kontrolü döküm sabahına bırakmak; eksiklerin mikser beklerken telaşla kapatılması.
- Pas payı takozu yerine tuğla ya da taş parçası kullanmak.
- Tek vibratörle büyük döküme girmek; arızada sıkıştırmasız beton kalması.
- Döküm sırasında yürünen döşeme üst donatısının ezilmesine göz yummak.
- Numuneleri güneşte ya da dondurucu soğukta bırakmak; sonuçların betonu temsil etmemesi.
Kaynaklar
- Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği RG 05.02.2008 / 26778 · md. 5 ve md. 6 kalıp-donatı kontrol tutanağı, döküm gözetimi, döküm tutanağı
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) RG 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer) · md. 7.2.5 malzeme; nitelik denetimli ve vibratörle yerleştirilmiş beton
- TS 500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları (Şubat 2000) md. 5 kalıp ve iskeleler · md. 9.5 donatının yerleştirilmesi
Sık sorulan sorular
Yapı denetimine tabi yapılarda yapı denetim kuruluşu kalıp, donatı ve tesisatı kontrol edip tutanağı düzenlemeden döküme izin vermez. Döküm de denetçi inşaat mühendisi ya da yardımcı kontrol elemanının gözetiminde yapılır.
Hafif ve kısa süreli yağışta yüzey örtülerek döküm sürdürülebilir; şiddetli yağışta su beton yüzeyini bozar ve su/çimento oranını artırır, bu yüzden döküm ertelenmeli ya da derz yerinde durdurulmalıdır.
Hayır. TS 500 bu iş için beton takozları ya da amaca uygun plastik elemanları öngörür; tuğla ve taş parçası dayanıksızdır, nem çeker ve donatıyı korumaz.
Ahşap gibi suyu emen kalıplar, özellikle sıcak havada dökümden önce nemlendirilir; ancak kalıpta su birikintisi bırakılmaz. Yağlı çelik ya da plastik kaplı kalıplarda ıslatmaya gerek yoktur.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.