Asgari işçilik, bir inşaatın yapılabilmesi için SGK'ya en az ne kadar işçilik bildirilmesi gerektiğini gösteren tutardır (5510 sayılı Kanun md. 85). Özel bina inşaatlarında ruhsattaki alan ve Bakanlığın birim maliyetiyle, ihaleli işlerde toplam istihkakla hesaplanır. Eksik bildirimde fark işçilik primi çıkar; ödenmeden iskan için gereken SGK belgesi alınamaz.
Asgari işçilik uygulaması nedir?
5510 sayılı Kanunun 85. maddesine göre işverenin, işin niteliği ve büyüklüğüne göre gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya kazancın altında bildirim yaptığı anlaşılırsa, işin yürütülmesi için gerekli asgari işçilik tutarı SGK tarafından belirlenir. Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurumlar ve bankaların ihaleyle yaptırdığı işler ile özel nitelikteki inşaatlarda yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği Kurumca araştırılır. Eksik bildirilen tutar üzerinden prim, gecikme cezası ve gecikme zammı hesaplanarak bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir; işveren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir, ret kararına karşı iş mahkemesine gidebilir.
Uygulama esasları Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'ndedir (RG 12.05.2010 / 27579): 110. madde ihaleli işleri, 111. madde özel nitelikteki inşaatları, 112. madde tescil edilmemiş veya hiç işçilik bildirilmemiş işler için re'sen yapılan araştırmayı düzenler. Bu maddeler 16.05.2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellendi. Hangi iş için hangi oranın uygulanacağı, Asgari İşçilik Tespit Komisyonu'nun belirlediği asgari işçilik oranları listesinde yer alır.
Özel bina inşaatlarında nasıl hesaplanır?
- İnşaat maliyeti: iş bitim tarihinde geçerli yapı ruhsatındaki yüzölçümü ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yapının sınıf ve grubuna göre yayımladığı birim maliyet çarpılır (md. 111).
- Birim maliyet seçimi: başladığı yıl biten inşaatta bitiş tarihindeki birim maliyet alınır. Sonraki yıllarda biten inşaatta, bitiş yılı hariç, başlangıç yılından itibaren tüm yılların birim maliyetlerinin aritmetik ortalaması kullanılır; bir yılda birden fazla değer yayımlandıysa o yılın son değeri hesaba girer (2026 değişikliği).
- Oran: listedeki asgari işçilik oranı uygulanır; ünitece yapılan ön araştırmada bu oranın %25 eksiği esas alınır. Hiç tescil edilmemiş veya işçilik bildirilmemiş işyerlerinde ise eksiltme yapılmaz (md. 112).
- Karşılaştırma: bulunan tutar, inşaat süresince bu işyerinden SGK'ya bildirilen prime esas kazançlarla karşılaştırılır; bildirilen tutar azsa aradaki fark üzerinden prim tahakkuk ettirilir.
Örnek (varsayımsal değerlerle): ruhsatta 2.000 m² olan bir yapı için birim maliyet 18.000 TL/m², listedeki oran %10 olsun. İnşaat maliyeti 36.000.000 TL'dir. Ön araştırmada oran %25 eksiğiyle %7,5 alınır ve bildirilmesi gereken asgari işçilik 2.700.000 TL bulunur. İnşaat süresince 2.100.000 TL bildirilmişse 600.000 TL'lik fark üzerinden sigorta primi hesaplanır ve gecikme cezası ile zammıyla birlikte işverene tebliğ edilir. Kendi işiniz için güncel birim maliyeti 2026 yapı yaklaşık birim maliyetleri sayfasından, oranı SGK'nın listesinden almalısınız.
İhaleli işlerde asgari işçilik
Kamu idarelerinin ihaleyle yaptırdığı işlerde hesap, işverene ödenen toplam istihkak üzerinden yapılır (md. 110). 2026 değişikliğine göre geçici kabul tutanağında eksik yoksa tutanaktaki iş bitim tarihi, eksik varsa eksiklerin tamamlandığı tarih bitim tarihi kabul edilir. İş yarım kalır veya sözleşme feshedilirse araştırma ödenen hakediş tutarı üzerinden yapılır. Kesin teminatın iadesi ve son ödemeler için SGK'dan ilişiksizlik belgesi gerektiğinden (4735 md. 13), işin başında asgari işçilik hedefini hesaplayıp bildirimleri ay ay takip etmek gerekir.
İlişiksizlik belgesi ve iskan
Kanunun 90. maddesine göre valilik, belediye ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler, geçici iskan veya yapı kullanma izin belgesi vermeden önce o inşaat nedeniyle SGK'ya borç bulunmadığını gösteren belgeyi istemek zorundadır. Bu nedenle fark işçilik borcu ödenmeden ya da yapılandırılmadan iskan süreci tamamlanamaz.
| Aşama | Yapılacak iş |
|---|---|
| Ruhsat sonrası | İnşaat işyerini SGK'ya tescil ettirin; taşeronları alt işveren olarak bildirin. |
| İnşaat süresince | Puantaj ile aylık prim ve hizmet belgelerini eşleştirin; asgari işçilik hedefine göre ilerlemeyi izleyin. |
| İş bitiminde | SGK'ya ilişiksizlik için başvurun; araştırma sonucunda fark çıkarsa ödeyin veya itiraz edin. |
| İskan başvurusu | SGK'dan alınan belgeyi belediyeye sunun. |
Fark işçilikten kaçınmak için öneriler
- Taşeron işçilerinin alt işveren dosyasından eksiksiz bildirildiğini her ay kontrol edin; taşeron sözleşmelerini ve faturalarını dosyalayın, çünkü incelemede bu belgeler değerlendirmeye alınabilir.
- Puantaj kayıtlarınızın SGK'ya bildirilen gün sayılarıyla uyumlu olmasını sağlayın.
- Aynı işverene ait, bitişik veya yakın parsellerdeki birden fazla ruhsatlı inşaatta sigortalılar birbirine karışıyorsa, ilk işin başlangıcından itibaren altı ay içinde başvurarak işlerin tek sicil numarasında yürütülmesini isteyebilirsiniz (md. 27/8).
- Fark çıkarsa tebliğden itibaren bir aylık itiraz süresini kaçırmayın; hesaplamayı mali müşavirinizle birlikte kontrol edin.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 85 asgari işçilik uygulaması · md. 90 hakediş, teminat ve yapı kullanma izni öncesi SGK belgesi
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği RG 12.05.2010 / 27579 · md. 110–112; değişiklik RG 16.05.2026 / 33255
- Sosyal Güvenlik Kurumu asgari işçilik oranları ve ilişiksizlik işlemleri
Sık sorulan sorular
Oran, işin türüne göre SGK'nın asgari işçilik oranları listesinden alınır; listede olmayan işler için Asgari İşçilik Tespit Komisyonu karar verir. Özel bina inşaatlarında ünitece yapılan ön araştırmada bu oranın %25 eksiği uygulanır.
Eksik işçilik tutarı üzerinden prim, gecikme cezası ve gecikme zammı tahakkuk ettirilip işverene tebliğ edilir; ayrıca idari para cezası uygulanabilir. Tebliğden itibaren bir ay içinde itiraz edilebilir.
Mayıs 2026 değişikliğine göre, başladığı yıldan sonra biten inşaatlarda bitiş yılı hariç, başlangıç yılından itibaren tüm yılların birim maliyetlerinin aritmetik ortalaması esas alınır.
Hayır. 5510 sayılı Kanunun 90. maddesine göre belediye, yapı kullanma izni vermeden önce inşaat nedeniyle SGK'ya borç bulunmadığını gösteren belgeyi istemek zorundadır.
Bu sayfa mevzuatın bilgilendirme amaçlı özetidir; bağlayıcı olan Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metindir. Uygulamadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.