Beton kürü, dökülen betonun ilk günlerde nemini ve uygun sıcaklığını koruyarak dayanım kazanmasını sağlama işidir. Yüzey sulanır, ıslak örtü ya da plastik örtüyle kapatılır veya kimyasal kür malzemesi uygulanır; uygulamada en az 7 gün sürdürülmesi önerilir. Sıcak havada hızlı buharlaşmaya, soğuk havada donmaya karşı ayrıca önlem alınır.
Beton kürü neden yapılır?
Çimento, su ile tepkimeye girerek sertleşir ve bu tepkime günlerce sürer. Beton erken yaşta suyunu kaybederse tepkime yarım kalır: yüzeyde plastik rötre çatlakları oluşur, yüzey tozur, dayanım ve dayanıklılık düşer. Pas payı bölgesindeki beton en çok etkilenen kısımdır; bu da donatıyı koruyan tabakanın zayıflaması demektir. TBDY 2018'in betonarme binalarda "bakımı yapılmış" beton şartı (md. 7.2.5.2) bu yüzden vardır.
Kür yöntemleri nelerdir?
| Yöntem | Nasıl uygulanır? | Dikkat |
|---|---|---|
| Su ile kür | Yüzey düzenli aralıklarla sulanır ya da döşeme üzerinde ince bir su tabakası tutulur. | Yüzey bir kez bile kurumamalıdır; soğuk havada uygun değildir. |
| Islak örtü | Çuval, keçe ya da telis ıslatılıp yüzeye serilir ve nemli tutulur. | Örtünün kenarları rüzgârla kalkmamalı, örtü kurudukça yeniden ıslatılmalıdır. |
| Plastik örtü | Islatılmış yüzey naylonla kapatılarak nemin kaçması önlenir. | Bindirmeler ağırlıkla tutturulur; renk farkı istenmeyen brüt yüzeylerde dikkatli kullanılır. |
| Kimyasal kür malzemesi | Perdahtan sonra yüzeye püskürtülen ve buharlaşmayı engelleyen bir film oluşturan malzeme. | Üzerine yapılacak kaplama ya da yapıştırıcıyla uyumu kontrol edilir; tam ve eşit kaplanmalıdır. |
| Kalıpta bekletme | Kolon ve perdeler kalıpta kaldıkça yan yüzeyler korunur. | Kalıp sökülünce kür hemen başka bir yöntemle sürdürülür. |
| Yalıtımlı örtü | Soğuk havada battaniye ya da köpük levhalarla ısı kaybı önlenir. | Kenar ve köşeler daha hızlı soğuduğu için ayrıca korunur. |
Kür ne zaman başlar, ne kadar sürer?
Kür, yüzey perdahı biter bitmez başlamalıdır; sıcak ve rüzgârlı havada perdah sırasında bile yüzeyi buharlaşmaya karşı korumak gerekebilir. Süre için tek bir gün sayısı yoktur: TS EN 13670, kür süresini betonun dayanım kazanma hızına, yüzey sıcaklığına ve istenen kür sınıfına göre belirler. Saha uygulamalarında genellikle en az 7 günlük nemli kür önerilir. Cüruf ya da uçucu kül içeren çimentolarda, düşük sıcaklıkta ve kuru-rüzgârlı havada bu süre uzatılmalıdır. Kür süresince yapılan işi ve hava koşullarını şantiye günlüğüne yazın; TS 500 de günlük defterde don olaylarının ve günlük sıcaklıkların kaydını ister.
Sıcak havada beton dökümü ve kür
TS 1248, art arda üç günlük ortalama hava sıcaklığının 30 °C'yi aştığı durumu beton için sıcak hava sayar. Sıcakta su hızla buharlaşır, priz kısalır ve beton kalıba yerleşmeden kıvamını kaybeder. Alınacak başlıca önlemler:
- Dökümü sabahın erken saatlerine ya da akşama planlayın; öğle sıcağından kaçının.
- TS 13515'e göre soğutma önlemi yoksa taze beton sıcaklığı 35 °C'yi aşmamalıdır; her mikserde sıcaklığı ölçüp kaydedin.
- Güneş altında ısınan kalıp ve donatıyı dökümden önce serinletin; su birikintisi bırakmayın.
- Uzun taşıma sürelerinde priz geciktirici katkıyı tedarikçiyle önceden konuşun; kıvam kaybını şantiyede su ekleyerek değil, ancak üretici sorumluluğunda katkıyla düzeltin.
- Rüzgâr kırıcı, sisleme ve buharlaşmayı geciktiren ürünlerle yüzeyi koruyun. ACI 305R'ye göre buharlaşma hızı saatte metrekare başına 1 kg'a yaklaştığında hemen her betonda plastik rötre çatlağı riski yüksektir.
- Numuneleri gölgede ve serin bir kutuda saklayın; ilk gün 25 ± 5 °C sınırını aşmasın.
Soğuk havada beton dökümü ve kür
TS 1248'e göre art arda üç gün boyunca günlük ortalama hava sıcaklığı +5 °C'nin altında kalıyorsa ve bu sürede hiçbir yarım günde sıcaklık +10 °C'yi geçmiyorsa beton için soğuk hava söz konusudur. TS EN 206'ya göre taze betonun teslimdeki sıcaklığı 5 °C'den düşük olamaz. Asıl tehlike, beton yeterli dayanıma ulaşmadan içindeki suyun donmasıdır; TS 1248, betonun en az 4 MPa basınç dayanımına ulaşıncaya kadar donmaktan korunmasını ister.
- Donmuş zemin üzerine, karlı ya da buzlu kalıba döküm yapmayın; kalıp ve donatıyı temizleyin.
- Dökümü günün en ılık saatlerine alın ve hızlı bitirin.
- Yüzeyi hemen yalıtımlı örtüyle kapatın; ilk 24 saat, şiddetli soğukta 48 saat ve daha uzun süre koruyun.
- Gerekirse çevreyi kapatıp kontrollü ısıtın; ısıtıcının yüzeyi kurutmasına izin vermeyin.
- Su ile kür yerine kimyasal kür ya da nem tutan örtü kullanın.
- Priz hızlandırıcı ve antifriz katkıları yardımcıdır ama tek başına yeterli değildir.
Soğuk hava kalıp alma süresini de uzatır; bkz. kalıp sökme süreleri.
Kalın elemanlarda ısı farkına dikkat
Kalın radye ve büyük kesitli elemanlarda sorun dışarıdan değil içeriden gelir: çimentonun açığa çıkardığı ısı nedeniyle betonun içi ısınırken yüzeyi soğur ve aradaki fark çatlak üretir. TS 13515, en küçük boyutu 100 cm'yi aşan elemanları kütle betonu sayar; çekirdek sıcaklığının 70 °C'yi aşmamasını, çekirdek ile yüzey arasındaki farkın donatılı betonda 25 °C'yi geçmemesini ister. Bu tür dökümlerde düşük ısılı bağlayıcı seçimi, sıcaklık sensörleri ve örtülerin kademeli kaldırılması önceden planlanmalıdır.
Kürde en sık yapılan hatalar
- Kürü ertesi sabaha bırakmak; ilk saatlerde yüzeyin kuruması.
- Yalnız döşemeyi sulamak, kalıbı sökülen kolon ve perdeleri unutmak.
- Örtüyü rüzgârın kaldırmasına izin vermek.
- Hafta sonu ya da bayramda kürü kesmek.
- Sertleşmiş göründü diye kürü erken bitirmek.
Döküm öncesi hazırlık için beton dökümü kontrol listesi, numunelerin korunması için beton numunesi sayfalarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- TS 1248 Anormal (sıcak ve soğuk) hava koşullarında beton uygulaması soğuk ve sıcak hava tanımları, koruma süreleri, kür önlemleri
- TS EN 206 ve TS 13515 (beton: özellik, performans, imalat, uygunluk ve ulusal uygulama) taze beton sıcaklığı alt ve üst sınırları, kütle betonu sıcaklık sınırları
- TS EN 13670 Beton yapıların uygulanması kür ve koruma süreleri
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) RG 18.03.2018 / 30364 (Mükerrer) · md. 7.2.5.2 bakımı yapılmış beton şartı
- Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB) Akademi teknik bültenleri soğuk ve sıcak havada beton uygulaması, numune muhafazası, kür
Sık sorulan sorular
Süre çimento türüne, sıcaklığa ve rüzgâra göre değişir; TS EN 13670 süreyi bu koşullara göre belirler. Uygulamada en az 7 günlük nemli kür önerilir, katkılı çimentolarda ve soğukta daha uzun tutulur.
Yüzey perdahı bitip parmakla bastırıldığında iz bırakmayacak kadar sertleştiğinde başlanır. O ana kadar yüzey örtü ya da buharlaşmayı geciktiren ürünle korunur.
Önlem alınarak dökülebilir: teslimde beton sıcaklığı en az 5 °C olmalı, beton en az 4 MPa dayanıma ulaşıncaya kadar donmaktan korunmalı ve donmuş zemine ya da buzlu kalıba döküm yapılmamalıdır.
Doğru miktarda ve tüm yüzeyi kaplayacak şekilde uygulanırsa buharlaşmayı önleyerek etkili bir kür sağlar. Üzerine kaplama yapılacak yüzeylerde ürünün uyumu önceden kontrol edilmelidir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.