Birden fazla takvim yılına yayılan ve bir taahhüde dayanan inşaat ve onarım işlerinde kâr ya da zarar iş bitince kesin olarak hesaplanır ve tamamı bitiş yılının geliri sayılır (Gelir Vergisi Kanunu md. 42). Bitiş genellikle geçici kabul tutanağının onaylandığı tarihtir. Hakedişlerden %5 stopaj kesilir; kesilen vergi işin bittiği yılın beyannamesinde mahsup edilir.
Hangi işler yıllara yaygın inşaat sayılır?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42. maddesinin uygulanabilmesi için üç şartın birlikte bulunması gerekir: işin inşaat ya da onarım işi olması (dekapaj da inşaat sayılır), birden fazla takvim yılına yayılması ve resmî ya da özel bir taahhüde, yani başkası için yapılan bir sözleşmeye dayanması. Uygulamadan örnekler:
| İş | Yıllara yaygın mı? |
|---|---|
| Bir belediyeye ihaleyle yapılan, 2025'te başlayıp 2026'da biten okul binası | Evet |
| Bir şirkete yapılan, kasımda başlayıp ertesi yılın martında biten fabrika binası | Evet (iki takvim yılına yayılıyor) |
| Martta başlayıp aynı yılın ekiminde biten taahhüt işi | Hayır |
| Kendi arsanızda, kendi adınıza yapıp sattığınız konutlar (yap-sat) | Hayır; başkası için yapılan bir taahhüt yok |
| Kat karşılığı inşaat | Gelir İdaresi görüşleri ve yargı kararlarına göre genellikle hayır |
| Asıl yüklenicinin taşerona verdiği iş | Taşeronun kendi işine göre ayrıca değerlendirilir |
Yap-sat ve kat karşılığı işlerde kâr, bağımsız bölümler satılıp teslim edildikçe genel hükümlere göre vergilendirilir.
İşe başlama ve işin bitim tarihi
Kanunda işe başlama tarihine ilişkin açık bir hüküm yoktur. Gelir İdaresi'nin görüşlerine göre yer teslim tutanağı varsa onun tarihi, yoksa sözleşmede yazılı başlama tarihi, o da yoksa sözleşmenin imza tarihi esas alınır. Bitim tarihini ise Kanun'un 44. maddesi belirler: geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih, diğer işlerde işin fiilen tamamlandığı ya da bırakıldığı tarih. İş bittikten sonra yapılan giderler ve elde edilen gelirler, gerçekleştikleri yılın kazancına dahil edilir.
Bu iki tarih, işin yıllara yaygın sayılıp sayılmayacağını ve kârın hangi yılın beyannamesine gireceğini belirlediği için tutanakların tarihlerini titizlikle saklayın.
Hakediş stopajı nasıl uygulanır?
- Dayanak: Gelir Vergisi Kanunu md. 94/3 ve Kurumlar Vergisi Kanunu md. 15.
- Oran: 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Mart 2021'den itibaren yapılan ödemelerde %5. Bazı özel iş türleri için kararla farklı oran belirlenebildiğinden güncel oranı kontrol edin.
- Matrah: KDV hariç hakediş tutarı; Kanun avans olarak yapılan ödemeleri de kesinti kapsamına alır.
- Kesen: Kanun'un 94. maddesinde sayılan kamu idareleri, şirketler, defter tutan tacirler gibi vergi sorumluları. Kesilen vergi muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip ödenir.
Hesap örnekleri için hakediş kesintileri, mevzuat ayrıntıları için yıllara yaygın inşaat ve hakediş stopajı sayfasına bakın.
Kâr ve zarar nasıl tespit edilir?
Kanun, her inşaat ve onarım işinin hasılat ve giderlerinin ayrı bir defterde ya da defterlerin ayrı sayfalarında gösterilmesini ister (md. 42). Birden fazla iş birlikte yürütülüyorsa müşterek genel giderler ve amortismanlar, 43. maddedeki esaslara göre işlere dağıtılır. Muhasebede iş devam ederken maliyetler 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri, hakedişler 350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri hesabında birikir; iş bitince bu tutarlar satış ve maliyet hesaplarına aktarılarak kâr ya da zarar bulunur. Bu işlerin kazancı, iş bitene kadar geçici vergi matrahına da girmez.
Örnek: Mayıs 2025'te başlayan ve Ekim 2026'da geçici kabulü onaylanan bir işte toplam hakediş 60.000.000 ₺, toplam maliyet 52.000.000 ₺ olsun. 8.000.000 ₺ kârın tamamı 2026 yılının kazancıdır. İş süresince hakedişlerden kesilen 3.000.000 ₺ stopaj (60.000.000 × %5), 2026 yılı beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir; mahsup sonrası kalan tutar için iade ya da başka vergi borçlarına mahsup talep edilebilir.
KDV ve sigorta tarafı
Kârın işin sonunda vergilendirilmesi, KDV'nin de sona ertelendiği anlamına gelmez: her hakediş faturalandığında KDV doğar ve o ayın beyannamesine girer; iş tevkifat kapsamındaysa alıcı tevkifat uygular. Sigorta tarafında ise inşaat işlerinde SGK, işin maliyetine göre bildirilmesi gereken asgari işçilik tutarını inceler; bu konunun ayrıntıları inşaatlarda asgari işçilik sayfasındadır.
Sık yapılan hatalar
- Aynı yıl içinde bitmesi beklenen işin ertesi yıla sarktığını fark etmeyip stopaj kesmemek.
- Birden fazla işin maliyetlerini tek hesapta toplamak; işlerin kârı ayrı ayrı bulunamaz.
- Geçici kabul onay tarihini yanlış yıla atmak ve kârı yanlış yılın beyannamesine almak.
- Kesilen stopajları yükleniciye bildirmemek; yüklenici mahsup için kesinti belgelerine ihtiyaç duyar.
- Yap-sat ya da kat karşılığı işleri yıllara yaygın işlem gibi muhasebeleştirmek.
Bitiş tarihini belirleyen kabul işlemleri için kesin hesap, geçici ve kesin kabul rehberine bakın. Somut durumunuz için mutlaka mali müşavirinizin görüşünü alın.
Kaynaklar
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 42 yıllara yaygın inşaat, md. 43 ortak giderlerin dağıtımı, md. 44 işin bitimi, md. 94/3 stopaj
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu md. 15 vergi kesintisi
- 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı RG 04.02.2021 / 31385 — 01.03.2021'den itibaren %5 stopaj
Sık sorulan sorular
Aynı takvim yılı içinde başlayıp biten işler yıllara yaygın sayılmaz ve stopaj kesilmez. İş ertesi yıla sarkarsa, bunun anlaşıldığı andan itibaren yapılan ödemelerden kesinti gerekir; önceki ödemeler için mali müşavirinize danışın.
Yıllara yaygın işin kazancı geçici vergi matrahına girmediği için kesintiler kural olarak işin bittiği yılın yıllık beyannamesinde mahsup edilir.
Gelir İdaresi görüşleri ve yargı kararlarına göre genellikle sayılmaz, çünkü başkası adına yapılan bir taahhüt işi niteliği taşımaz. Kâr, bağımsız bölümler satılıp teslim edildikçe vergilendirilir.
Her işin geliri ve gideri ayrı izlenir; ortak genel giderler ve amortismanlar Gelir Vergisi Kanunu'nun 43. maddesindeki esaslara göre işlere dağıtılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.