Hakediş kesintileri üç grupta toplanır: vergisel (yapım işlerinde 4/10 KDV tevkifatı, yıllara yaygın işlerde %5 stopaj), sözleşmesel (teminat, avans mahsubu, gecikme cezası, nefaset, malzeme bedeli) ve yasal borç kesintileri (haciz, SGK borcu). Stopaj ve teminat genellikle KDV hariç tutardan hesaplanır; tevkif edilen KDV yükleniciye değil vergi dairesine ödenir.
Hakedişten hangi kesintiler yapılır?
Kesintilerin bir kısmı kanundan, bir kısmı sözleşmeden doğar. Hangisinin hangi tutardan hesaplandığını ve kimde kaldığını bilmek, hem faturayı hem de muhasebe kaydını doğru yapmanın ön şartıdır:
| Kesinti | Dayanağı | Hesap tabanı | Kimde kalır, kime ödenir? |
|---|---|---|---|
| KDV tevkifatı | KDV Kanunu md. 9 ve KDV Genel Uygulama Tebliği | Hakedişin KDV'si | İş sahibi tevkif eder, sorumlu sıfatıyla vergi dairesine öder |
| Stopaj | Gelir Vergisi Kanunu md. 94/3, Kurumlar Vergisi Kanunu md. 15 | KDV hariç hakediş, avanslar dahil | İş sahibi keser, muhtasar beyannameyle öder; yüklenici vergisinden mahsup eder |
| Teminat kesintisi | Sözleşme | Genellikle KDV hariç hakediş | İş sahibinde kalır, kabulden sonra iade edilir |
| Avans mahsubu | Sözleşme | Verilen avansın sözleşmedeki mahsup oranı | Daha önce ödenmiş tutarın düşülmesidir |
| Gecikme cezası | Sözleşme | Sözleşmedeki günlük oran ya da tutar | İş sahibinde kalır |
| Nefaset kesintisi | Sözleşme; kamu işlerinde kabul hükümleri | Giderilemeyen küçük kusurun değeri | İş sahibinde kalır |
| Malzeme ve hizmet bedelleri | Sözleşme | Yükleniciye verilen malzeme, enerji, yemek vb. | Mahsup edilir |
| Haciz | İcra ve İflas Kanunu md. 89 | Haciz ihbarnamesindeki alacak | İcra dairesine yatırılır |
Yapım işlerinde KDV tevkifatı nasıl uygulanır?
KDV tevkifatında faturadaki KDV'nin bir kısmını yüklenici değil, alıcı vergi dairesine öder. Yapım işlerinde ve bunlarla birlikte verilen mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetlerinde oran, 1 Mart 2021'den beri 4/10'dur. Tevkifat şu durumlarda uygulanır:
- Alıcı, kamu idareleri gibi tebliğde sayılan belirlenmiş alıcılardan biriyse (listede istisnalar bulunduğundan alıcının durumunu tebliğden ya da mali müşavirinizden teyit edin);
- Alıcı KDV mükellefi ise ve yapım işinin KDV dahil bedeli 5 milyon TL ve üzerindeyse (bedel sonradan bu sınırı aşarsa, aştığı tarihten itibaren);
- Bu kapsamdaki bir iş kısmen ya da tamamen alt yükleniciye devredildiyse, alt yüklenicinin faturasında da.
Örnek: KDV hariç 1.000.000 ₺'lik hakedişte KDV 200.000 ₺'dir. Bunun 80.000 ₺'sini iş sahibi beyan edip öder, 120.000 ₺'si yükleniciye ödenir. Tevkifatın kapsamı ve beyanı için yapım işlerinde KDV tevkifatı sayfasına bakın.
Stopaj hangi işlerde kesilir?
Stopaj yalnız birden fazla takvim yılına yayılan ve bir taahhüde dayanan inşaat ve onarım işlerinde kesilir. Genel oran, 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Mart 2021'den itibaren yapılan ödemelerde %5'tir; bazı özel iş türleri için kararla farklı oran belirlenebildiğinden işinize uygulanacak oranı kontrol edin. Kesinti yükümlülüğü, Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinde sayılanlara (şirketler, kamu idareleri, defter tutan tacirler gibi) aittir; tacir olmayan bir kişi kendi evini yaptırırken stopaj kesmez. Ayrıntı için yıllara yaygın inşaat ve hakediş stopajı ile yıllara yaygın inşaatın vergilendirilmesi sayfalarına bakın.
Kesintiler hangi sırayla hesaplanır?
- Bu dönem hakediş tutarı (KDV hariç), varsa fiyat farkıyla birlikte.
- KDV eklenir; fatura toplamı bulunur.
- Tevkif edilen KDV ayrılır.
- Stopaj ve teminat KDV hariç tutar üzerinden hesaplanır.
- Avans mahsubu, cezalar ve diğer sözleşmesel kesintiler düşülür.
- Varsa haciz tutarı ayrılır; kalan tutar yükleniciye ödenir.
| Kalem | Tutar (₺) |
|---|---|
| Hakediş tutarı (KDV hariç) | 1.000.000 |
| KDV (%20) | 200.000 |
| Fatura toplamı | 1.200.000 |
| Tevkif edilen KDV (4/10) | −80.000 |
| Stopaj (%5) | −50.000 |
| Teminat kesintisi (%5) | −50.000 |
| Avans mahsubu | −100.000 |
| Net ödenecek | 920.000 |
Kendi oranlarınızla aynı hesabı hakediş hesaplama aracında yapabilirsiniz.
Kesintiler nasıl muhasebeleştirilir?
Tekdüzen Hesap Planı'na göre yaygın kayıt şekli aşağıdadır; kendi muhasebe düzeniniz için mali müşavirinizle teyit edin:
| Kesinti | Yüklenicide | İş sahibinde |
|---|---|---|
| KDV tevkifatı | Hesaplanan KDV'ye yalnız tahsil edilen kısım yazılır | KDV'nin tamamı indirilecek KDV'ye, tevkif edilen kısım ödenecek vergiye yazılır; 2 numaralı KDV beyannamesiyle beyan edilir |
| Stopaj | 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar; muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan |
| Teminat | Verilen depozito ve teminatlar (126 / 226) | Alınan depozito ve teminatlar (326 / 426) |
| Avans mahsubu | Alınan avanslar hesabı kapatılır | Verilen avanslar hesabı kapatılır |
Kamu işlerine özgü kesintiler
Kamu sözleşmelerinde kesin teminat sözleşmeden önce ihale bedelinin %6'sı olarak alınır (4734 sayılı Kanun md. 43). Fiyat farkı ödenen işlerde fiyat farkının ve iş artışı olursa artan tutarın %6'sı oranında ek kesin teminat alınır; fiyat farkından doğan ek teminat hakedişten kesilerek de karşılanabilir (4735 sayılı Kanun md. 12). Teminatların iadesi kesin hesap, geçici ve kesin kabul rehberinde anlatılır.
Kesintilerde sık çıkan anlaşmazlıklar
- Stopajın ya da teminatın KDV dahil tutardan hesaplanması.
- Teminat kesintisinin hangi şartla ve ne zaman iade edileceğinin sözleşmede yazılmaması.
- Avansın hangi hakedişlerden, hangi oranla mahsup edileceğinin belirsiz kalması.
- Tevkifat kapsamında olmayan işte tevkifat yapılması ya da gereken işte unutulması.
- Gecikme cezasının, sözleşmede kesme yetkisi olmadan hakedişten kesilmesi.
Kaynaklar
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 94/3 hakediş stopajı
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu md. 15 vergi kesintisi
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu md. 9 vergi sorumluluğu
- KDV Genel Uygulama Tebliği — yapım işlerinde tevkifat (I/C-2.1.3.2.1) 4/10 oranı 01.03.2021'den itibaren (Tebliğ Seri No: 35, RG 16.02.2021)
- 3491 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı RG 04.02.2021 / 31385 — yıllara yaygın inşaatta %5 stopaj
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md. 12 ek kesin teminat, md. 13 teminatın geri verilmesi
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 89 haciz ihbarnamesi
Sık sorulan sorular
Hayır. Yıllara yaygın inşaat stopajı KDV hariç hakediş tutarı üzerinden hesaplanır; avans olarak yapılan ödemeler de kesinti matrahına girer.
Özel sözleşmelerde iade şartı ve tarihi sözleşmede yazar. Kamu yapım işlerinde kesin teminatın yarısı geçici kabul onayından sonra, kalanı kesin kabul onayı ve SGK ilişiksizlik belgesiyle iade edilir (4735 sayılı Kanun md. 13).
Tevkifat yükümlülüğü alıcıdadır; tevkif etmesi gereken vergiyi kesmemişse, bu vergi ve buna bağlı yükler kendisinden aranabilir. Faturayı düzenleyen yüklenicinin de tevkifatlı fatura kesip kesmediğini kontrol etmesi gerekir.
Genellikle hayır. Kesinti yükümlülüğü Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinde sayılan şirketler, kamu idareleri ve defter tutan tacirler gibi vergi sorumlularına aittir.
Sözleşmede iş sahibine hakedişten kesme yetkisi verilmişse kesilebilir. Yetki yoksa ceza ayrıca talep edilir; tacir olmayan borçlu aşırı cezanın indirilmesini mahkemeden isteyebilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.