Taşeron sözleşmesinde işin kapsamı ve sınırları, fiyat ve ödeme esası, ölçüm ve hakediş usulü, süre ve iş programı, avans, teminat ve kesintiler, malzeme, SGK ve İSG yükümlülükleri, sigorta, gecikme cezası, kalite ve garanti, değişiklik ve ek işler, devir yasağı, fesih ve uyuşmazlık maddeleri mutlaka yer almalıdır. Eksik yazılan her madde, hakediş masasında tartışmaya dönüşür.
Taşeron sözleşmesi neden ayrıntılı olmalı?
Taşeron sözleşmesi hukuken bir eser sözleşmesidir (Türk Borçlar Kanunu md. 470 vd.): taşeron bir işi meydana getirmeyi, siz de karşılığında bedel ödemeyi üstlenirsiniz. Kanun pek çok konuyu genel kurallarla düzenler, ama şantiyedeki gerçek sorunlar ölçü kuralı, kesinti, malzeme firesi ya da işçi ödemesi gibi ayrıntılarda çıkar ve bunların cevabı ancak sözleşmede yazar.
Ayrıca asıl işveren olarak, taşeronun işçilerine karşı iş mevzuatından ve sigorta primlerinden onunla birlikte sorumlusunuz (4857 sayılı İş Kanunu md. 2; 5510 sayılı Kanun md. 12). İlişki muvazaalı kurulursa, yani gerçekte bir alt işverenlik değil de işçi temini söz konusuysa, taşeronun işçileri baştan sizin işçiniz sayılabilir. Sözleşme, bu riski yöneten araçların da yeridir.
Taşeron sözleşmesinde olması gereken maddeler
| Madde | Ne yazılmalı? |
|---|---|
| Taraflar | Unvan, vergi ve SGK sicil bilgileri, tebligat adresi, imza yetkilisi |
| İşin konusu ve kapsamı | Hangi blok, hangi işler; dahil ve hariç işlerin listesi; esas alınan projeler ve şartnameler |
| Bedel ve fiyat türü | Birim fiyat cetveli, götürü bedel ya da adam-gün ücreti; KDV hariç olduğu; malzemeli mi malzemesiz mi |
| Fiyat farkı | Uygulanıp uygulanmayacağı; uygulanacaksa endeks, temel ay ve formül |
| Süre ve iş programı | Başlangıç, ara teslimler, bitiş; programın sözleşme eki olduğu |
| Ölçüm ve hakediş | Hakediş dönemi, ölçümün kimlerle yapılacağı, ölçü kuralı, onay ve ödeme süresi, itiraz usulü |
| Avans | Tutarı, karşılığında alınacak teminat ve hangi hakedişlerden hangi oranla mahsup edileceği |
| Teminat | Teminat mektubu ya da hakediş kesintisi oranı; iade şartı ve tarihi |
| Kesintiler | Vergi kesintileri, malzeme, enerji, yemek, konaklama ve ceza kesintilerinin hesap usulü |
| Malzeme ve ekipman | Kimin sağlayacağı, teslim tutanağı, fire sınırı, artanın iadesi, ekipman zimmeti |
| İşçilik ve SGK | İşçilerin bu işyerinden bildirilmesi, aylık bildirge ve ücret ödeme belgelerinin verilmesi, ücretlerin bankadan ödenmesi; aksi hâlde ödemeyi durdurma hakkı |
| İş sağlığı ve güvenliği | Taşeronun kendi işçileri için yükümlülükleri, eğitim, koruyucu donanım, koordinasyon toplantılarına katılım, kural ihlalinde yaptırım |
| Sigorta | Hangi sigortayı kimin yaptıracağı, taşeronun ekipmanı ve işçileri için teminatlar |
| Kalite, ayıp ve garanti | Uyulacak şartname, testler, kusurun düzeltilme süresi, garanti süresi |
| Değişiklik ve ek işler | Yazılı talimat şartı, yeni fiyatın nasıl belirleneceği |
| Gecikme cezası | Günlük oran ya da tutar, üst sınır, hakedişten kesme yetkisi |
| Devir ve alt taşeron | İşin izinsiz devredilemeyeceği ve başka taşerona verilemeyeceği |
| Fesih | Haklı fesih nedenleri, ihtar süresi, tasfiye hesabı, şantiyenin boşaltılması |
| Uyuşmazlık | Yetkili mahkeme ya da tahkim; şantiye kayıtlarının delil sayılacağı |
| Ekler | Proje listesi, birim fiyat cetveli, teknik şartname, iş programı, İSG taahhütnamesi |
Fiyat ve ödeme maddesi nasıl yazılmalı?
Hakedişte çıkan tartışmaların çoğu bu maddeden doğar. Her birim fiyatın yanına neyi kapsadığını yazın: iskele, nakliye, yükleme, şantiye içi taşıma, kür, temizlik dahil mi? Ölçünün projeden mi, yerinden mi yapılacağını ve boşlukların nasıl düşüleceğini belirtin. Ödeme gününü kesin yazın; ödemeyi iş sahibinden tahsilata bağlayacaksanız bile en geç ödeme tarihini ekleyin. Kesintilerin yalnız oranını değil, hangi tutar üzerinden hesaplanacağını da yazın. Hesaplama örnekleri için taşeron hakedişi nasıl yapılır rehberine bakın.
Gecikme cezası ne kadar olmalı?
Taraflar ceza miktarını serbestçe belirleyebilir (Türk Borçlar Kanunu md. 182); ancak hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir. Tacir olan borçlu ise aşırı olduğu gerekçesiyle sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (Türk Ticaret Kanunu md. 22). Bu yüzden oranı işin büyüklüğü ve gecikmenin size gerçek maliyetiyle orantılı tutun, toplam ceza için bir üst sınır koyun ve cezanın hangi tarihten itibaren işleyeceğini açıkça yazın.
Sık yapılan hatalar
- Kapsamı “kaba inşaat işleri” gibi tek cümleyle bırakmak; hariç işleri yazmamak.
- Malzeme firesine sınır koymamak ve şantiyeden verilen malzemeyi tutanağa bağlamamak.
- SGK ve ücret ödeme belgelerini hakediş ödemesinin şartı yapmamak.
- Teminat kesintisinin iade tarihini yazmamak.
- Ek iş için yazılı talimat şartını koymamak.
- Sözleşmeyi işe başladıktan sonra imzalamak ya da hiç imzalamamak.
İmzalamadan önce kontrol
- İmza sirkülerinden imzalayanın yetkisini doğrulayın.
- Vergi levhasını, SGK işyeri sicilini ve ticaret sicil kaydını alın.
- Benzer işler için referans ve iş deneyimi isteyin.
- Teminat mektubunu veren bankadan teyit edin.
- Sözleşmenin damga vergisini kimin ödeyeceğini maddeye yazın.
Hazır bir taslak için taşeron sözleşmesi örneği, seçim ve takip süreci için taşeron yönetimi, eser sözleşmesinin kanuni çerçevesi için Türk Borçlar Kanunu'nda eser sözleşmesi sayfalarına bakın.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 182 ceza koşulu, md. 470–486 eser sözleşmesi
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 2 asıl işveren-alt işveren ilişkisi ve muvazaa
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 12 alt işveren
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 22 tacirin sözleşme cezasının indirilmesini isteyememesi
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Sık sorulan sorular
Hayır. Yazılı ve iki tarafça imzalanmış bir sözleşme yeterlidir. Noter onayı zorunlu değildir, ancak imza yetkisinin belgelenmesi ve sözleşmenin damga vergisinin ödenmesi gerekir.
Evet. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden (4857 sayılı Kanun md. 2) ve sigorta primlerinden (5510 sayılı Kanun md. 12) alt işverenle birlikte sorumludur.
Sözleşmede yasak ya da izin şartı yoksa tartışmalı hâle gelir. Bu yüzden işin izinsiz devredilemeyeceği ve alt taşeron kullanımının yazılı onaya bağlı olduğu açıkça yazılmalıdır.
Ya sözleşme imzasında banka teminat mektubu alınır ya da her hakedişten belirli bir oranda kesinti yapılır. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, iade şartı ve tarihi sözleşmede yazmalıdır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.