Taşeron yönetimi; işin uzmanlık gerektiren bölümlerini alt yüklenicilere verirken doğru firmayı seçmek, teklifleri aynı kapsam üzerinden karşılaştırmak, kapsamı, fiyatı ve ödeme şartlarını yazılı sözleşmeye bağlamak, sahada süre, kalite ve İSG açısından izlemek ve hakedişi ölçüme dayandırmaktır. Asıl işveren taşeron işçilerine karşı birlikte sorumlu olduğundan kayıt tutmak şarttır.
Taşeron kimdir, hukuki çerçeve nedir?
Şantiyede "taşeron" denince kalıp, demir, sıva, seramik, tesisat gibi işlerin bir bölümünü kendi işçisiyle üstlenen firma anlaşılır. İş hukukunda bu ilişkinin adı alt işverenliktir: 4857 sayılı İş Kanunu md. 2'ye göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyerinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. 5510 sayılı Kanun md. 12 de sigorta primi yükümlülükleri için benzer bir birlikte sorumluluk öngörür.
İş sağlığı ve güvenliği tarafında, aynı çalışma alanını paylaşan işverenler önlemlerde iş birliği yapmak ve birbirini bilgilendirmek zorundadır (6331 sayılı Kanun md. 23). Yapı işlerinde birden fazla işveren ya da alt işveren varsa sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir. Kamu ihalesiyle alınan işlerde ise alt yüklenici çalıştırma kuralları Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 20'de ayrıca düzenlenmiştir; işin tamamı alt yüklenicilere yaptırılamaz. İşin bütününü bir müteahhide veren yapı sahibinin konumu gibi özel durumlar tartışmalı olabildiğinden sözleşmeyi bir hukukçuya da okutun.
Taşeron nasıl seçilir?
| Ölçüt | Ne istenir, nasıl bakılır? |
|---|---|
| Deneyim | Benzer büyüklükte bitmiş işler; mümkünse yerinde görülmüş bir referans şantiye ve önceki işverenin görüşü |
| Ekip ve ekipman | Sürekli çalışan usta sayısı, ustabaşının kim olacağı, kendi ekipmanı (kalıp sistemi, iskele, makine) |
| Mali durum | Vergi ve SGK borcu olmadığını gösteren güncel yazılar, ticari sicil, imza yetkisi |
| İSG ve belgeler | İSG hizmet sözleşmesi, eğitim kayıtları, gerektiğinde mesleki yeterlilik ve yetki belgeli usta belgeleri |
| Kapasite | Aynı anda kaç şantiyede çalıştığı; sizin programınıza yetecek kişiyi ayırıp ayıramayacağı |
| Fiyat ve ödeme | Birim fiyat, dahil ve hariç kalemler, beklediği avans ve ödeme vadesi |
Teklifler doğru nasıl karşılaştırılır?
En sık hata, farklı kapsamdaki teklifleri yalnız birim fiyattan kıyaslamaktır. Bunu önlemek için bütün adaylara aynı metraj listesini, aynı teknik şartnameyi ve aynı sözleşme taslağını gönderin ve her kalemde nelerin dahil olduğunu tek tek yazdırın: malzeme kimden, iskele ve vinç kimden, yemek ve barınma kimden, atık ve temizlik kimde?
Örnek: 6.000 m² iç sıva için A firması 200 ₺/m² iskele hariç, B firması 215 ₺/m² iskele dahil teklif verdi. İskelenin size maliyeti metrekare başına yaklaşık 20 ₺ tutuyorsa A'nın gerçek maliyeti 220 ₺/m²'dir ve B daha uygundur. Rakamlar varsayımdır; yöntem her işte aynıdır.
Taşeron sözleşmesinde neler mutlaka yazılı olmalı?
İşin tanımı ve sınırları (hangi blok, hangi kat, hangi detaylar), birim fiyat ya da götürü bedel, ölçüm ve hakediş usulü, ödeme vadesi, teminat ve kesintiler, iş programına uyma yükümlülüğü ve gecikme cezası, İSG sorumlulukları, malzeme ve fire sınırı, kusurlu işin düzeltilmesi, fesih ve uyuşmazlık çözümü. Madde madde açıklama için taşeron sözleşmesi maddeleri sayfasına, hazır taslak için taşeron sözleşmesi örneğine bakın.
Sahada taşeron nasıl takip edilir?
- Program: Taşeronun haftalık hedefi iş programından çıkarılır; her hafta sonunda gerçekleşenle karşılaştırılır.
- Kişi sayısı: Ekip başlarının listesi kendi puantajınız ve şantiye günlüğüyle karşılaştırılır. Sahada çalışan herkesin işe giriş bildirimi yapılmış olmalıdır.
- Kalite: Her bölüm teslim alınırken kontrol edilir ve tutanağa bağlanır; kusurlar fotoğraflı eksik listesine yazılır.
- İSG: Kişisel koruyucu donanım, eğitim kayıtları ve iskele-korkuluk düzeni denetlenir; tekrarlanan ihlaller yazılı uyarıya bağlanır.
- Malzeme: Taşerona verilen malzeme zimmet fişiyle teslim edilir; sözleşmedeki fire sınırını aşan tüketim hakedişte değerlendirilir.
- Talimatlar: Kapsam değişiklikleri ve ek işler sözlü değil, yazılı talimatla ve fiyatı önceden belirlenerek verilir.
Hakediş, kesintiler ve ödemeler
Taşeron hakedişi, iki tarafın birlikte yaptığı ölçüme dayanmalıdır; "yaklaşık yüzde" üzerinden ödeme uyuşmazlığın başlangıcıdır. Hakedişten teminat, avans mahsubu, malzeme ve fire bedeli ile vergisel kesintiler düşülür. Birlikte sorumluluk nedeniyle, ödeme öncesi taşeronun işçi ücretlerini ve SGK bildirimlerini yaptığını gösteren belgeleri istemek yaygın ve yerinde bir uygulamadır. Hesap adımları için taşeron hakedişi ve hakediş kesintileri sayfalarına bakın.
Sorun çıktığında ne yapılmalı?
Gecikme ya da kalitesizlik ilk görüldüğünde yazılı olarak bildirin, düzeltme için makul bir süre verin ve durumu şantiye günlüğüne işleyin. Fesih gerekiyorsa sözleşmedeki usulü (ihtar, süre, tespit tutanağı) eksiksiz uygulayın; yapılan işin miktarını taşeronla birlikte, olmuyorsa tarafsız bir tespitle belgeleyin.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 2 alt işveren ve asıl işverenin birlikte sorumluluğu
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 12 alt işveren
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 23 işverenler arası iş birliği
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi RG 08.09.2009 / 27343 · md. 20 alt yüklenicilerin çalıştırılması ve sorumlulukları
Sık sorulan sorular
Günlük dilde taşeron denen firma, iş hukukunda alt işverendir. Ticari ilişkide ise alt yüklenici ifadesi de kullanılır; hepsi asıl işin bir bölümünü üstlenen firmayı anlatır.
4857 sayılı İş Kanunu md. 2'ye göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyerinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bu yüzden ücret ve SGK ödemelerinin belgelenmesi önemlidir.
Vergi ve SGK borcu olmadığını gösteren güncel yazılar, ticari sicil ve imza yetkisi belgeleri, referans iş listesi, İSG hizmet sözleşmesi ve çalışanların eğitim ve yeterlilik belgeleri istenir.
Avans verilecekse tutarı, teminatı ve hakedişlerden hangi oranda mahsup edileceği sözleşmede yazılı olmalıdır. Teminatsız ve mahsup planı olmayan avans en sık kayıp nedenlerinden biridir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın, gerekirse uzmana danışın.