İnşaat Sözlüğü

Ada Ada, çevresi yollar ya da kadastro sınırlarıyla belirlenen ve içinde birden çok parsel bulunan arazi bloğudur. Tapuda taşınmazlar ada ve parsel numarasıyla tanımlanır; imar planına göre oluşan bloklara imar adası, kadastro sırasında var olanlara kadastro adası denir. 1 dk okuma Agrega Agrega, beton ve harcın içindeki kum, çakıl ve kırmataş gibi tanecikli malzemelerin genel adıdır. Tane boyutuna göre ince agrega (kum) ve iri agrega (çakıl, kırmataş) olarak ayrılır; beton hacminin büyük bölümünü oluşturur ve TS EN 12620'ye uygun olmalıdır. 1 dk okuma Alçı Sıva Alçı sıva, alçı esaslı bağlayıcının suyla karıştırılarak iç duvar ve tavanlara uygulandığı sıvadır. Perlitli makine ya da el sıva alçısıyla düz yüzey elde edilir, üstüne saten alçıyla ince perdah yapılır; kuru iç mekânlar için uygundur ve TS EN 13279-1'e göre üretilir. 1 dk okuma Alt Yüklenici Alt yüklenici, kamu ihale mevzuatında taşeronun karşılığıdır: ihaleyi alan yükleniciyle sözleşme yaparak işin belirli türdeki bir kısmını üstlenen kişi, şirket ya da ortaklıktır. İş sahibine karşı sorumluluk yine ana yüklenicide kalır. 1 dk okuma Anahtar Teslim Anahtar teslim, yüklenicinin yapıyı kaba ve ince işleri, tesisatı ve montajlarıyla birlikte doğrudan kullanılabilecek halde bitirip teslim etmeyi üstlendiği iş modelidir. İş sahibinin teslimden sonra yapacak işi kalmaz; yalnızca “anahtarı” alır. 1 dk okuma Ara Hakediş Ara hakediş, iş bitmeden, belirli aralıklarla (genellikle her ay) o ana kadar yapılan işin parasını ödemek için hazırlanan hakediştir. Kamu mevzuatında geçici hakediş diye geçer; ödenen tutar kesinleşmiş sayılmaz, son hesap kesin hakedişte yapılır. 1 dk okuma Arsa Payı Arsa payı, kat irtifakı ya da kat mülkiyeti kurulmuş bir binada her bağımsız bölüme ayrılan, arsanın tamamı üzerindeki ortak mülkiyet payıdır. Tapuda 85/2400 gibi bir kesirle yazılır ve bölümün konumu ile büyüklüğüne göre hesaplanan değeriyle orantılı olmalıdır. 1 dk okuma Avan Proje Avan proje, uygulama projeleri çizilmeden önce imar durumuna ve plan kararlarına göre hazırlanan ön mimari projedir. Binanın parseldeki yerini, kat planlarını, kesit ve görünüşlerini, taban alanı, emsal ve inşaat alanı hesaplarını gösterir. 1 dk okuma Avans Avans, iş sahibinin henüz yapılmamış iş karşılığında yükleniciye peşin verdiği paradır. Yüklenicinin şantiyeyi kurması ve ilk malzemeyi alması için kullanılır; çoğunlukla teminat mektubuna bağlanır ve sonraki hakedişlerden kesilerek geri alınır. 1 dk okuma Avans Mahsubu Avans mahsubu, yükleniciye peşin verilmiş avansın, sözleşmede kararlaştırılan oran ya da takvimle sonraki hakedişlerden düşülerek geri alınmasıdır. Hakediş özetinde kesintiler arasında yer alır ve avansın tamamı iş bitmeden kapatılır. 1 dk okuma

B500C B500C, TS 708'de tanımlanan, karakteristik akma dayanımı 500 N/mm² (MPa) olan ve C harfiyle yüksek süneklik sınıfında yer alan nervürlü beton çeliğidir (inşaat demiri). Deprem yönetmeliği, depreme dayanıklı betonarme elemanlarda B420C ile birlikte kullanılmasına izin verir. 1 dk okuma Bağımsız Bölüm Bağımsız bölüm, bir binada kendi başına kullanılabilen ve kat irtifakı ya da kat mülkiyeti kurularak ayrı tapuya bağlanabilen bölümdür: daire, dükkân, ofis, depo gibi. Her bağımsız bölümün projede bir numarası, alanı ve arsa payı vardır. 1 dk okuma Beton Kürü Beton kürü, dökümden sonraki ilk günlerde betonun nemini kaybetmemesi ve aşırı sıcak, soğuk ya da rüzgârdan korunması için yapılan işlemlerin bütünüdür. Çimentonun suyla tepkimesini sürdürerek betonun tasarlanan dayanıma ve dayanıklılığa ulaşmasını sağlar. 1 dk okuma Beton Numunesi Beton numunesi, döküm sırasında şantiyeye gelen taze betondan alınan, standart koşullarda saklandıktan sonra laboratuvarda kırılarak basınç dayanımı ölçülen küp ya da silindir deney örneğidir. 1 dk okuma Beton Sınıfı Beton sınıfı, betonun 28 günlük karakteristik basınç dayanımını gösteren işarettir. C30/37'de 30 silindir numunenin, 37 küp numunenin N/mm² (MPa) cinsinden dayanımıdır. Türkiye'de betonarme binalarda C25/30'dan düşük sınıf kullanılamaz. 1 dk okuma Bindirme Boyu Bindirme boyu, iki donatı çubuğu uç uca eklenmek yerine yan yana getirilerek eklendiğinde, kuvvetin bir çubuktan ötekine güvenle geçebilmesi için çubukların üst üste gelmesi gereken uzunluktur. 1 dk okuma Birim Fiyat Birim fiyat, bir iş kaleminin tek bir biriminin (1 m³ beton, 1 ton donatı, 1 m² sıva gibi) malzeme, işçilik, makine, genel gider ve kâr dahil toplam fiyatıdır. Metrajla çarpıldığında o kalemin tutarı bulunur. Aynı ad, ödemenin gerçekleşen miktar üzerinden yapıldığı sözleşme türü için de kullanılır. 1 dk okuma Birim Fiyat Analizi Birim fiyat analizi, bir iş kaleminin tek biriminin fiyatını; gereken malzeme, işçilik ve makine miktarlarını tek tek rayiçleriyle çarpıp toplayarak ve sonuca genel gider ile kâr ekleyerek gerekçelendiren hesap dökümüdür. 1 dk okuma Bodrum Kat Bodrum kat, zemin katın altında kalan, kısmen ya da tamamen toprağa gömülü kattır. Kat adedine sayılmaz; ancak konut, dükkân gibi kullanılan bölümleri emsale girer. Otopark, sığınak, tesisat ve depo gibi bazı kullanımlar ise belirli şartlarla emsal dışı kalır. 1 dk okuma Briket Briket, çimento, su ve agreganın (çoğunlukla pomza/bims ya da kum-çakıl) kalıpta preslenip sertleştirilmesiyle üretilen boşluklu beton duvar bloğudur. Ucuz ve hızlı örülen bir malzemedir; karkas binalarda dolgu duvar, bahçe ve depo duvarı olarak kullanılır. 1 dk okuma Brüt Alan Brüt alan, bir bağımsız bölümün duvarları dahil kapladığı alandır; dış cephede duvarın dış yüzünden, komşu bölümle ortak duvarlarda duvar ekseninden ölçülür. Şaft, ışıklık ve galeri boşlukları hariçtir. Net alandan büyük, genel brüt alandan küçüktür. 1 dk okuma Brüt Beton Brüt beton, kalıp alındıktan sonra sıva, boya ya da kaplama yapılmadan olduğu gibi bırakılan, görünür beton yüzeyidir. Mimari bir tercih olarak kullanıldığında kalıp, beton karışımı ve döküm işçiliğinin kalitesi doğrudan yüzeyde görünür. 1 dk okuma

Cins Tashihi Cins tashihi, tapu kaydında taşınmazın niteliğinin (cinsinin) gerçek durumuna göre değiştirilmesidir. Yeni yapıda iskan alındıktan sonra tapudaki arsa niteliğinin, binayı gösteren “betonarme apartman ve arsası” gibi bir niteliğe çevrilmesi bu işlemle olur. 1 dk okuma

Çekme Mesafesi Çekme mesafesi, binanın yol ve komşu parsel sınırlarından en az ne kadar geride yapılacağını gösteren mesafedir. Yönetmelikteki adı yapı yaklaşma mesafesi ya da bahçe mesafesidir; planda başka değer yoksa ön bahçe 5 m, yan ve arka bahçe 3 m'dir. 1 dk okuma Çimento Çimento, suyla karıştırıldığında kimyasal tepkimeyle sertleşen ve agregaları birbirine bağlayan, ince öğütülmüş hidrolik bağlayıcıdır. Beton, harç ve sıvanın temel bileşenidir; türleri ve dayanım sınıfları TS EN 197-1'de CEM I'den CEM V'e kadar tanımlanır. 1 dk okuma

Donatı Donatı, betonarme elemanlarda betonun zayıf kaldığı çekme kuvvetlerini taşımak için betonun içine yerleştirilen çelik çubuk ve hasırlardır. Sahada kısaca demir denir; boyuna donatı, etriye ve hasır çelik başlıca türleridir. 1 dk okuma Döşeme Döşeme, üstteki katın tabanını, alttaki katın tavanını oluşturan ve üzerine gelen eşya, insan ve bölme duvarı yüklerini kirişlere, kolonlara ya da perdelere ileten yatay betonarme plaktır. Depremde yapıyı yatay düzlemde bir arada tutar. 1 dk okuma Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) Düzenleme ortaklık payı (DOP), İmar Kanunu'nun 18. maddesine göre yapılan arazi ve arsa düzenlemesinde yol, park, okul gibi kamu hizmet alanlarını karşılamak için parsellerden bedelsiz olarak düşülen paydır. Düzenleme öncesi yüzölçümünün yüzde 45'ini geçemez. 1 dk okuma

Emsal Dışı Alan Emsal dışı alan, binada yapılmasına izin verilen ama emsal (KAKS) hesabına katılmayan alanlardır: otopark, sığınak, asansör ve tesisat hacimleri, belli sınırlar içinde balkonlar ve merdiven evi gibi. Bu alanların toplamı kural olarak emsale esas alanın yüzde 30'unu aşamaz. 1 dk okuma Enerji Kimlik Belgesi Enerji kimlik belgesi (EKB), bir binanın ısıtma, soğutma, sıcak su ve aydınlatma için yıllık enerji ihtiyacını ve buna bağlı sera gazı salımını A'dan G'ye sınıflarla gösteren belgedir. Yeni binalarda yapı kullanma izni başvurusunun zorunlu ekidir. 1 dk okuma EPS EPS (genleştirilmiş polistiren), polistiren boncukların buharla şişirilip kalıpta kaynaştırılmasıyla üretilen hafif, beyaz ya da grafit katkılı gri ısı yalıtım levhasıdır. Türkiye'de en yaygın mantolama malzemesidir; TS EN 13163'e göre üretilir. 1 dk okuma Eskalasyon Eskalasyon, sözleşme süresince artan maliyetlerin sözleşme bedeline önceden kararlaştırılmış bir formül ya da endeksle yansıtılmasıdır. Türkçede çoğu zaman fiyat farkıyla aynı anlamda kullanılır; terim daha çok özel ve uluslararası sözleşmelerde geçer. 1 dk okuma Etriye Etriye, kolon ve kirişlerde boyuna donatıyı dıştan kuşatan, kapalı çerçeve biçiminde bükülmüş enine donatıdır. Kesme kuvvetini karşılar, boyuna çubukların burkulmasını engeller ve betonu sararak elemanın depremdeki davranışını güçlendirir. 1 dk okuma

Fenni Mesul Fenni mesul, bir yapının inşaat ve tesisat işlerini, kullanılan malzemelerle birlikte kamu adına denetleyen ve ruhsata, projelere ve standartlara uygunluğundan sorumlu olan mimar veya mühendistir. Yapı denetim kanunu kapsamındaki yapılarda bu görevi yapı denetim kuruluşu üstlenir. 1 dk okuma Filiz Filiz, betonu dökülen bir elemandan, sonra dökülecek elemana bağlanmak üzere dışarıda bırakılan donatı uçlarıdır. En bilinen örnekler temelden ya da alt kattan yukarı uzanan kolon ve perde filizleridir. 1 dk okuma Fiyat Farkı Fiyat farkı, sözleşme imzalandıktan sonra işçilik, malzeme ve akaryakıt gibi girdilerin fiyatları değiştiği için hakedişe eklenen ya da hakedişten düşülen düzeltme tutarıdır. Kamu yapım işlerinde resmî endekslerden üretilen bir katsayıyla hesaplanır. 1 dk okuma

Gantt Şeması Gantt şeması, bir projedeki işleri satırlarda, zamanı yatay eksende gösteren ve her işi başlangıç ile bitiş tarihi arasında uzanan bir çubukla çizen planlama tablosudur. İnşaatta iş programlarının en yaygın gösterim biçimidir. 1 dk okuma Gazbeton Gazbeton, kuvars kumu, kireç, çimento ve gözenek oluşturan alüminyum tozunun karıştırılıp yüksek basınçlı buharda (otoklavda) sertleştirilmesiyle üretilen hafif, gözenekli duvar bloğudur. Isı yalıtımı iyi ve kolay işlenir; karkas binalarda çoğunlukla dolgu duvarda kullanılır. 1 dk okuma Gecikme Cezası Gecikme cezası, yüklenici işi sözleşmedeki bitiş tarihinde teslim etmediğinde, geçen her gün için sözleşmede önceden yazılmış tutar üzerinden uygulanan cezadır. Çoğunlukla hakedişten ya da teminattan kesilir; zararın ispatı gerekmez. 1 dk okuma Geçici Kabul Geçici kabul, tamamlanan yapım işinin sözleşmeye ve projelere uygunluğunun bir komisyon tarafından yerinde incelenip işin iş sahibine teslim alındığı aşamadır. Bakım (teminat) süresi bu tarihte başlar; işin son onayı ise kesin kabulde verilir. 1 dk okuma Götürü Bedel Götürü bedel, işin tamamı için baştan tek bir toplam fiyatın kararlaştırıldığı sözleşme ve ödeme biçimidir. Kapsam değişmedikçe, uygulamada miktarlar artsa da azalsa da toplam bedel sabit kalır; miktar hatasının riskini yüklenici taşır. 1 dk okuma Grobeton Grobeton, kazı tabanı ile asıl temel betonu arasına serilen ince ve donatısız bir ‘temizlik’ betonudur. Taşıyıcı değildir; temel imalatına düz ve temiz bir çalışma yüzeyi sağlar, donatıyı ve taze betonu topraktan ayırır. 1 dk okuma

Hafriyat Hafriyat, yapının temeli ve bodrum katları için arsadaki toprağın kazılıp yüklenmesi ve şantiyeden uzaklaştırılması işidir. Kazıdan çıkan malzemeye hafriyat toprağı denir; yalnızca belediyenin izin verdiği döküm sahalarına taşınabilir. 1 dk okuma Hakediş Hakediş, yüklenicinin ya da taşeronun belirli bir dönemde fiilen yaptığı işin ölçülerek parasal karşılığının hesaplandığı ve kesintilerden sonra ödenecek net tutarın ortaya konduğu belgedir. İnşaatta çoğunlukla ayda bir düzenlenir; iş sahibi onaylayınca ödemeye ve faturaya esas olur. 1 dk okuma Hasır Çelik Hasır çelik, levha halinde gelen hazır donatıdır: fabrikada nervürlü teller ızgara düzeninde dizilir ve her kesişim noktası kaynakla sabitlenir. Döşeme, perde, zemin betonu ve şap gibi düz yüzeyli elemanlarda tek tek çubuk bağlama işini büyük ölçüde ortadan kaldırır. 1 dk okuma Hazır Beton Hazır beton, santralde belirli bir tarif ve kalite kontrolüyle üretilip mikserlerle şantiyeye taze olarak getirilen betondur. Siparişte dayanım sınıfı (ör. C30/37), kıvam, en büyük agrega boyutu ve çevresel etki sınıfı belirtilir; üretim TS EN 206 ve TS 13515'e göre yapılır. 1 dk okuma Hisseli Tapu Hisseli tapu, bir taşınmazın birden çok kişiye belirli paylarla ait olduğunu gösteren tapudur. Medeni Kanun'daki adı paylı mülkiyettir; paylar 1/4 ya da 250/1000 gibi oranlarla yazılır ve taşınmazın belirli bir bölümüne değil, tamamına yayılır. 1 dk okuma Hmax Hmax, imar planında ya da imar durum belgesinde bir parsel için izin verilen en büyük bina yüksekliğidir. Metre cinsinden yazılır (ör. Hmax: 15,50 m) ve binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar ölçülür; kot noktasının altındaki bodrum katlar bu ölçüye girmez. 1 dk okuma

İfraz İfraz, bir parselin iki ya da daha fazla parsele bölünmesidir. Belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeninin, dışında il idare kurulunun onayıyla yapılır ve tapuya tescil edilir. Yeni parsellerin imar planına ve asgari cephe ve büyüklük şartlarına uyması gerekir. 1 dk okuma İksa İksa, derin bir kazı açılırken çukurun kenarlarını tutan ve komşu binaların, yolların altının boşalmasını engelleyen geçici ya da kalıcı destek yapısıdır. Fore kazık, palplanş, ankraj ve püskürtme beton en sık kullanılan iksa elemanlarıdır. 1 dk okuma İmar Durumu İmar durumu, belediyenin bir parsel için uygulama imar planına göre verdiği yapılaşma bilgisidir. Parselin kullanım amacı, TAKS, KAKS (emsal), kat adedi ya da Hmax, yapı nizamı, bahçe mesafeleri ve plan notları bu belgede yazar; proje ve ruhsat bu değerlere dayanır. 1 dk okuma İskele İskele, yüksekteki yapı işlerinde çalışanlara güvenli bir çalışma platformu, erişim yolu ve malzeme alanı sağlamak için kurulan geçici taşıyıcı sistemdir. En yaygın türü cephe iskelesidir; kurulumu ve kullanımı İSG mevzuatıyla sıkı kurallara bağlıdır. 1 dk okuma İş Artışı İş artışı, sözleşme imzalandıktan sonra beklenmeyen bir nedenle sözleşme kapsamındaki işin miktarının ya da tutarının büyümesidir. Kamu yapım işlerinde ancak kanundaki koşullar ve oranlar içinde, aynı yükleniciye sözleşme hükümleriyle yaptırılabilir. 1 dk okuma İş Programı İş programı, bir inşaatın iş kalemlerinin hangi sırayla, hangi tarihlerde ve ne kadar sürede yapılacağını, dönemlere göre ne kadar iş üretileceğini gösteren zaman planıdır. Çoğunlukla Gantt şeması olarak çizilir; ilerleme ve gecikme bu plana göre ölçülür. 1 dk okuma

KAKS (Emsal) KAKS (katlar alanı kat sayısı), uygulamadaki adıyla emsal, binada emsale dahil bütün kat alanlarının toplamının net imar parseli alanına oranıdır. 1.000 m²'lik parselde emsal 1,50 ise emsale esas toplam alan en çok 1.500 m² olur. 1 dk okuma Kalıp Kalıp, taze betona istenen şekli veren ve beton kendini taşıyacak dayanıma ulaşana kadar onu yerinde tutan geçici yapıdır. Plywood, ahşap, çelik ya da alüminyumdan kurulur; kolon, kiriş, döşeme ve perdeler kalıp içinde dökülür. 1 dk okuma Kat Adedi Kat adedi, bir parselde imar planına göre yapılabilecek en çok kat sayısıdır; zemin kat dahil, bodrum katlar hariç sayılır. Planda belirtilmemişse eski planlı alanlarda yol genişliğine göre yönetmelikteki tablodan bulunur; Hmax verilen planlarda yükseklikten hesaplanır. 1 dk okuma Kat İrtifakı Kat irtifakı, henüz yapılmamış ya da yapımı süren bir binanın ileride oluşacak bağımsız bölümleri için arsa üzerinde kurulan, arsa payına bağlı irtifak hakkıdır. Onaylı mimari proje ve yönetim planıyla tapuda kurulur; iskan alınınca kat mülkiyetine çevrilir. 1 dk okuma Kat Karşılığı Kat karşılığı, arsa sahibinin arsasını müteahhide verdiği, müteahhidin de inşaatın bedelini para yerine yapacağı binadan belirli daireleri arsa sahibine bırakarak ödediği inşaat modelidir. Sözleşmenin resmî adı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesidir. 1 dk okuma Kat Mülkiyeti Kat mülkiyeti, tamamlanmış ve yapı kullanma izni almış bir binada her bağımsız bölüm üzerinde kurulan, arsa payı ve ortak alanlarla bağlantılı özel mülkiyet hakkıdır. Tapuda kat mülkiyeti kütüğüne tescil edilir; kat irtifakından sonraki son aşamadır. 1 dk okuma KDV Tevkifatı KDV tevkifatı, faturada hesaplanan katma değer vergisinin bir bölümünü satıcı yerine alıcının kesip kendi adına beyan ederek ödemesidir. Yapım işlerinde, mevzuatta sayılan alıcılara yapılan işlerde KDV'nin 4/10'u alıcı tarafından tevkif edilir. 1 dk okuma Kesin Hakediş Kesin hakediş, iş bitip geçici kabul yapıldıktan sonra, bütün imalatların yeniden ölçülmesiyle elde edilen kesin miktarlara göre hazırlanan son hakediştir. İşin toplam bedeli bu raporda kesinleşir; yükleniciye kalan alacak ödenir ya da fazla ödenen tutar geri alınır. 1 dk okuma Kesin Hesap Kesin hesap, iş tamamlandıktan sonra bütün imalatların kesin metrajlarının, ataşman ve röleve belgelerinin ve hesap cetvellerinin hazırlanarak işin toplam bedelinin son haline getirildiği dosyadır. Kesin hakediş bu dosyadaki rakamlara dayanır. 1 dk okuma Kesin Kabul Kesin kabul, geçici kabulden sonra bakım (teminat) süresi dolduğunda işin bir kez daha incelenerek bu dönemde kusur çıkmadığının ya da çıkanların giderildiğinin tespit edildiği son kabuldür. Teminatın kalanı bu aşamadan sonra iade edilir. 1 dk okuma Kesin Teminat Kesin teminat, ihaleyi kazanan yüklenicinin işi sözleşmeye göre tamamlayacağına karşılık sözleşmeyi imzalamadan önce verdiği güvencedir; iş gereği gibi yapılmazsa iş sahibi bunu paraya çevirebilir. Kamu ihalelerinde tutarı ihale bedelinin %6'sıdır. 1 dk okuma Keşif Keşif, bir işin metrajı çıkarılmış kalemlerini birim fiyatlarla çarparak toplam maliyetini önceden hesaplamaktır; varılan tutara keşif bedeli, kalem kalem tabloya keşif özeti denir. Kelime ayrıca bir yeri ya da yapıyı yerinde incelemek anlamında da kullanılır. 1 dk okuma Keşif Artışı Keşif artışı, bir işin gerçekleşen tutarının başlangıçta hesaplanan keşif bedelinin üzerine çıkmasıdır. Eski kamu ihale mevzuatından kalma bir terimdir; bugün kamu işlerinde yerini iş artışı almıştır, özel sektörde ise metraj ya da kapsam artışı için kullanılmaya devam eder. 1 dk okuma Kiriş Kiriş, döşemeden gelen yükleri toplayıp kolonlara ve perdelere ileten, yatay doğrultuda uzanan betonarme taşıyıcıdır. Kolonlarla birlikte binanın çerçeve sistemini kurar; depremde hasarın kolonlardan önce kirişlerde, kontrollü biçimde oluşması istenir. 1 dk okuma Kolon Kolon, döşeme ve kirişlerden gelen yükleri temele indiren, genellikle kare, dikdörtgen ya da daire kesitli düşey betonarme taşıyıcıdır. Depremde binanın ayakta kalmasında en kritik elemanlardandır. 1 dk okuma Kritik Yol Kritik yol, bir projenin iş programında başlangıçtan bitişe uzanan ve toplam süreyi belirleyen en uzun iş zinciridir. Bu zincirdeki herhangi bir iş gecikirse, telafi edilmedikçe projenin bitiş tarihi de aynı süre kadar kayar. 1 dk okuma

Mantolama Mantolama, binayı dışarıdan bir yalıtım kabuğuyla sarmaktır: cepheye EPS, XPS ya da taş yünü levhalar yapıştırılıp dübellenir, üzerine file gömülü sıva çekilir. Isı kaybını azaltır, iç yüzeylerde yoğuşma ve küf riskini düşürür. 1 dk okuma Membran Membran, temel, bodrum perdesi, çatı ve teraslarda suyun yapıya girmesini önlemek için kullanılan rulo hâlinde su yalıtım örtüsüdür. En yaygın türü polimer katkılı bitümlü membrandır; PVC, TPO ve EPDM gibi sentetik membranlar ile sürme (likit) membranlar da kullanılır. 1 dk okuma Metraj Metraj, bir yapıdaki her iş kaleminin miktarını projeden ya da sahadan ölçerek kendi birimiyle (m³ beton, ton donatı, m² sıva, adet kapı) hesaplama ve sonuçları cetvele yazma işidir. Keşif, teklif, hakediş ve malzeme siparişi metraja dayanır. 1 dk okuma Mimari Proje Mimari proje, yapının mekân düzenini, ölçülerini ve görünüşünü tanımlayan, mimarın hazırladığı temel projedir. Vaziyet planı, kat planları, kesitler, görünüşler ve detaylardan oluşur; statik ve tesisat projeleri buna göre hazırlanır ve yapı ruhsatının ekidir. 1 dk okuma Müteahhit Yetki Belgesi Müteahhit yetki belgesi, ruhsata tabi bir yapının müteahhitliğini üstlenebilmek için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından alınan, yüklenicinin hangi büyüklükte iş yapabileceğini gösteren yetki belgesi numarası ve grubudur. 1 dk okuma

Nazım İmar Planı Nazım imar planı, bir kentin ya da bölgenin arazi kullanımını, gelişme yönlerini, nüfus yoğunluklarını ve ana ulaşım sistemini genel ölçekte gösteren plandır. Parsel düzeyinde yapılaşma bilgisi vermez; uygulama imar planları ona uygun olarak hazırlanır. 1 dk okuma Nefaset Kesintisi Nefaset kesintisi, istenen kalitede yapılmamış ama güvenliği ve kullanımı etkilemeyen, düzeltilmesi de pratik olmayan bir işin, bedelinden indirim yapılarak olduğu gibi kabul edilmesidir. Kusur, parasal bir indirimle kapatılmış olur. 1 dk okuma Net Alan Net alan, bir bağımsız bölümün duvarları arasında kalan, fiilen kullanılan temiz alanıdır. Duvarlar, kolonlar, bacalar ve şaftlar düşülür; balkon, teras, eklenti ve ortak alanlar net alana katılmaz. 1 dk okuma

Ortak Alan Ortak alan, bir binada bağımsız bölümlerin dışında kalan ve bütün kat maliklerinin birlikte kullandığı, korunmasına birlikte katıldığı yerlerdir: temel, taşıyıcı sistem, çatı, merdiven, asansör, sığınak, kapıcı dairesi, ortak tesisat ve ortak otopark gibi. 1 dk okuma

Ön Ödemeli Konut Ön ödemeli konut, tüketicinin bedelin tamamını ya da bir kısmını peşin veya taksitle önceden ödediği, konutun ise ödemeden sonra teslim edildiği satışlardır. Projeden daire satışlarının çoğu bu kapsamdadır ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'la düzenlenir. 1 dk okuma

Parsel Parsel, tapu ve kadastro kayıtlarında sınırı, yüzölçümü ve numarası belirlenmiş, bir ada içinde yer alan taşınmaz parçasıdır. Kadastroyla oluşan kadastro parseli, imar uygulamasından sonra plana uygun biçim alarak imar parseline dönüşür; yapı ruhsatı imar parseline verilir. 1 dk okuma Pas Payı Pas payı (paspayı), en dıştaki donatının dış yüzü ile beton yüzeyi arasında kalan beton kalınlığıdır. Donatıyı paslanmaya ve yangına karşı korur, betonla aderansı sağlar; standartlardaki adı net beton örtüsüdür. 1 dk okuma Perde Duvar Perde duvar, plandaki uzunluğu kalınlığının birkaç katı olan betonarme düşey taşıyıcıdır. Binaya gelen yatay yüklerin, özellikle deprem kuvvetlerinin büyük kısmını üstlenir ve katların yana doğru ötelenmesini sınırlar. 1 dk okuma Poz Poz, birim fiyat listelerinde her iş kalemine verilen numara ile o kalemin tarifinin ve biriminin bütünüdür. Metraj, keşif ve hakediş satırları poz numarasıyla birbirine bağlanır; bir işin hangi kurala göre ölçülüp hangi fiyattan ödeneceğini poz belirler. 1 dk okuma Puantaj Puantaj, şantiyede çalışan her kişinin ay boyunca hangi gün çalıştığını, izinli, raporlu ya da devamsız olduğunu ve kaç saat fazla mesai yaptığını gün gün gösteren devam kaydıdır. Ücret, SGK prim günü ve adam/gün üzerinden yapılan taşeron hakedişleri bu kayda dayanır. 1 dk okuma Punch List (Saha Eksikleri) Punch list (saha eksikleri listesi), teslimden önceki kontrollerde bulunan eksik, kusurlu ya da yarım kalmış işlerin yeri, sorumlusu ve termin tarihiyle tek tek kaydedildiği listedir. Liste kapanmadan iş tam olarak teslim edilmiş sayılmaz. 1 dk okuma

Radye Temel Radye temel, bina yükünü tek tek kolon altlarında değil, bütün oturum alanına serilmiş kalın bir betonarme plakla zemine dağıtan temel türüdür. Taşıma gücü düşük zeminlerde ve bodrumlu yapılarda sık tercih edilir. 1 dk okuma Rayiç Rayiç, bir iş kalemini oluşturan tek bir girdinin (bir ton çimento, bir saat düz işçi, bir saat ekskavatör çalışması gibi) piyasada geçerli güncel fiyatıdır. Birim fiyat analizleri, bu girdi fiyatlarının analizdeki miktarlarla çarpılmasıyla kurulur. 1 dk okuma

Saçak Seviyesi Saçak seviyesi, binanın son katının tavan döşemesinin üst kotudur. Bina yüksekliği ve Hmax, binanın kot aldığı noktadan bu seviyeye kadar ölçülür; çatı ise saçak seviyesinin üzerinde, imar kurallarının izin verdiği eğim ve yükseklikte yapılır. 1 dk okuma Satış Vaadi Sözleşmesi Satış vaadi sözleşmesi, bir taşınmazın ileride tapuda devredileceğinin taraflarca resmî şekilde taahhüt edildiği önsözleşmedir. Noterde düzenleme biçiminde yapılır; tapuya şerh verilirse sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilir. Projeden daire satışlarında yaygındır. 1 dk okuma Sıva Sıva, örülmüş duvarın ve betonarme elemanların üzerine çekilerek pürüzleri ve ölçü farklarını gideren, yüzeyi koruyan ve boya ya da kaplama için düzgün bir zemin hazırlayan harç katmanıdır. Çimento, kireç ya da alçı esaslı türleri vardır. 1 dk okuma Slump (Çökme) Slump (çökme), taze betonun kıvamını, yani ne kadar akıcı olduğunu ölçen basit saha deneyidir; aynı ad deneyde ölçülen çökme miktarı için de kullanılır. Koni kalıba doldurulan beton, kalıp kaldırılınca kaç milimetre çökerse slump değeri odur. 1 dk okuma Statik Proje Statik proje, yapının taşıyıcı sistemini (temel, kolon, kiriş, perde ve döşemeler) boyutlandıran ve donatısını gösteren, inşaat mühendisinin hazırladığı projedir. Hesap raporu, kalıp planları ve donatı detaylarından oluşur; deprem yönetmeliği ve TS 500'e göre hazırlanır. 1 dk okuma Stopaj Stopaj, gelir ya da kurumlar vergisinin ödemeyi yapan tarafından ödeme anında kesilip vergi dairesine yatırılmasıdır. İnşaatta en çok, birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinin hakedişlerinden yapılan vergi kesintisi için kullanılır. 1 dk okuma Su Basman Su basman, binanın zemin kat döşemesinin üst yüzeyinin bulunduğu yüksekliktir; imar mevzuatındaki adı subasman kotudur. Şantiyede “su basmana kadar” denince temel ve bodrum betonarmesinin bitip zemin kat döşemesinin döküldüğü aşama anlaşılır. 1 dk okuma Su Basman Vizesi Su basman vizesi (temel üstü vizesi), temeli ve zemin kat döşemesi seviyesine kadar olan kısmı tamamlanan yapının yerinin, kotlarının ve ölçülerinin ruhsat eki projeye uygun olduğunun ilgili idarece kontrol edilip onaylanmasıdır. Uygulamada vize alınmadan üst katlara geçilmez. 1 dk okuma

Şantiye Defteri Şantiye defteri, şantiye şefinin her gün yapılan imalatları, hava durumunu, çalışan ekipleri, gelen malzemeyi, denetimleri ve önemli olayları tarih sırasıyla kaydettiği iş günlüğüdür. Uyuşmazlıklarda ve denetimlerde işin geçmişini gösteren temel belgedir. 1 dk okuma Şantiye Şefi Şantiye şefi, yapım işini şantiyede müteahhit adına teknik olarak yöneten ve yapının ruhsata, projelere ve mevzuata uygun inşa edilmesinden sorumlu olan teknik personeldir; çoğunlukla mimar ya da mühendistir. Ruhsat aşamasında taahhütname verir. 1 dk okuma Şap Şap, kaba döşeme betonunun üzerine, son kaplamadan (parke, seramik, PVC) önce zemini düzeltmek, kotlamak ve tesisat borularını örtmek için serilen çimento esaslı tesviye tabakasıdır. 1 dk okuma

TAKS TAKS (taban alanı kat sayısı), binanın zemine oturan izdüşüm alanının net imar parseli alanına oranıdır. 1.000 m²'lik bir parselde TAKS 0,30 ise bina tabanı en çok 300 m² olabilir. Değer imar planında ya da imar durum belgesinde yazar. 1 dk okuma Tapu Harcı Tapu harcı, bir taşınmaz satışında tapuda alınan ve alıcı ile satıcının ayrı ayrı ödediği harçtır. 2026 itibarıyla oran her taraf için binde 20'dir (toplam yüzde 4) ve beyan edilen satış bedeli üzerinden, emlak vergisi değerinin altına inmeyecek şekilde hesaplanır. 1 dk okuma Taş Yünü Taş yünü, bazalt gibi volkanik kayaçların yüksek sıcaklıkta eritilip lif hâline getirilmesiyle üretilen mineral yün yalıtım malzemesidir. Hiç yanmaz sınıfta olması ve ısıyla birlikte sesi de yalıtması nedeniyle yüksek bina cephelerinde, yangın bariyerlerinde, çatı ve ara bölmelerde kullanılır. 1 dk okuma Taşeron Taşeron, ana yüklenicinin üstlendiği işin belirli bir bölümünü (kaba inşaat, sıva, elektrik tesisatı gibi) onunla yaptığı ayrı bir sözleşmeyle yürüten firma ya da ustadır. Kamu ihale mevzuatında alt yüklenici, iş hukukunda alt işveren olarak geçer. 1 dk okuma Tekil Temel Tekil temel, her kolonun altına ayrı ayrı yapılan ve o kolonun yükünü daha geniş bir zemin yüzeyine yayan kare ya da dikdörtgen betonarme ayaktır (pabuç). Sağlam zeminlerde ve yükü az yapılarda ekonomik bir çözümdür. 1 dk okuma Teminat Teminat, bir teklifin ya da sözleşmenin gereği gibi yerine getirileceğine karşılık verilen ve yükümlülük yerine getirilmezse paraya çevrilebilen güvencedir. İnşaatta nakit, banka teminat mektubu ya da hakedişlerden yapılan kesinti şeklinde alınır. 1 dk okuma Tesisat Projesi Tesisat projesi, binanın mekanik ve elektrik sistemlerini gösteren projelerin genel adıdır: sıhhi tesisat, ısıtma-soğutma, havalandırma, yangın tesisatı ile kuvvetli ve zayıf akım elektrik projeleri. Makine ve elektrik mühendislerince hazırlanır ve yapı ruhsatının ekidir. 1 dk okuma Tevhit Tevhit, birbirine komşu iki ya da daha fazla parselin tek parsel hâlinde birleştirilmesidir. Belediye encümeni (belediye dışında il idare kurulu) onayıyla yapılır ve tapuya tek kayıt olarak tescil edilir. Dar ya da küçük parsellerden daha verimli bir yapılaşma elde etmek için başvurulur. 1 dk okuma

Uygulama İmar Planı Uygulama imar planı, nazım plana uygun olarak genellikle 1/1000 ölçekte hazırlanan ve yapı adalarını, yolları, yapı nizamını, yoğunluğu (TAKS, KAKS, kat adedi) ve plan notlarını parsel düzeyinde gösteren plandır. Yapı ruhsatı ve parselasyon bu plana göre yapılır. 1 dk okuma

XPS XPS (ekstrüde polistiren), polistirenin ekstrüzyonla kesintisiz levha hâline getirilmesiyle üretilen, kapalı gözenekli bir ısı yalıtım malzemesidir. Su emmesi düşük, basınç dayanımı yüksek olduğundan temel, bodrum perdesi, döşeme altı ve teras çatılarda tercih edilir; TS EN 13164'e göre üretilir. 1 dk okuma

Yaklaşık Maliyet Yaklaşık maliyet, bir kamu kurumunun işi ihaleye çıkarmadan önce birim fiyat ve piyasa araştırmasıyla hesapladığı, KDV'siz tahmini bedeldir. İhale usulünün seçimini ve tekliflerin değerlendirilmesini yönlendirir; gizli tutulur, isteklilerle paylaşılmaz. 1 dk okuma YAMBİS YAMBİS (Yapı Müteahhitliği Bilişim Sistemi), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının müteahhitlere yetki belgesi numarası verdiği, gruplarını belirlediği ve kayıtlarını tuttuğu elektronik sistemdir. Kapsamı genişletilerek ŞANTİYE-M adını almıştır. 1 dk okuma Yapı Denetim Yapı denetim, ruhsatlı yapıların projeye, mevzuata ve standartlara uygun yapılıp yapılmadığının, Bakanlıktan izin belgeli yapı denetim kuruluşlarınca kamu adına denetlenmesidir. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'a dayanır; hizmet bedelini yapı sahibi öder. 1 dk okuma Yapı Kullanma İzni (İskan) Yapı kullanma izni, halk arasındaki adıyla iskan, yapının ruhsat ve eki projelere uygun tamamlandığını ve kullanılmasında sakınca bulunmadığını gösteren, ruhsatı veren idarenin düzenlediği belgedir. İzni olmayan yapı elektrik, su ve kanalizasyon gibi hizmetlerden yararlanamaz. 1 dk okuma Yapı Ruhsatı Yapı ruhsatı, yeni bir yapının, bir ilavenin ya da esaslı tadilatın onaylı projelere ve imar mevzuatına uygun olarak yapılabileceğini gösteren, belediyenin (belediye ve mücavir alan dışında valiliğin) verdiği izin belgesidir. Ruhsatsız inşaata başlanamaz. 1 dk okuma Yapı Sınıfı Yapı sınıfı, binaların türüne, büyüklüğüne ve yüksekliğine göre I'den V'e kadar sınıflara ve bunların içindeki A, B, C gibi gruplara ayrılmasıdır. Bakanlığın her yıl yayımladığı yapı yaklaşık birim maliyetleri bu sınıf ve gruplara göre verilir. 1 dk okuma Yola Terk Yola terk, bir parselin imar planında yola isabet eden kısmının parselden ayrılıp tapu kaydından çıkarılarak kamu yoluna katılmasıdır. Genellikle ifraz, tevhit ya da parselasyon sırasında yapılır; terkten sonra kalan net parsel alanı TAKS ve emsal hesabına esas olur. 1 dk okuma Yönetim Planı Yönetim planı, kat irtifakı ya da kat mülkiyeti kurulan bir binanın nasıl yönetileceğini, ortak alanların nasıl kullanılacağını, giderlerin nasıl paylaşılacağını ve yönetici ile denetçinin görevlerini düzenleyen, bütün kat maliklerini bağlayan sözleşmedir. 1 dk okuma

Zemin Etüdü Zemin etüdü, yapının yapılacağı parselde sondaj, arazi ve laboratuvar deneyleriyle zemin tabakalarını, yeraltı suyunu ve taşıma gücünü belirleyen inceleme ve bunun sonucunda hazırlanan zemin ve temel etüt raporudur. Statik projenin ve temel tasarımının dayanağıdır. 1 dk okuma